Friday, October 20, 2017

Ymer Nurka: GRYKËSIA

 (fabul)
Një luan, në një vërri,
Tahmaqar i madh na ish.
Në të tijën mbretëri
S’linte kafsh’ të hante mish.
Një ditë, sapo zuri prenë
Qetë-qetë nisi ta hajë.
Kur papritur rreth i venë:
Korba, hiena dhe çakaje.
Mbreti, si vështroi rrotull,
Pa të uritur e përtacë plot.
-E medet -tha -nga ky popull,
Si nuk hëngra rehat dot!
Gjëmëmadhi nga inati
Hungëriu, po askush s’ lëviz.
-Ç’dreqin bëni ! -gojën hapi,
-Po më hipni në kurriz.
E guximshme, një hienë
E vështron Mbretin në sy:
-Ik o Mbret dhe lëre prenë,
Se të hëngrëm edhe ty!
-Ç’është kështu! -thotë Sovrani
Dhe vështroi turmën rrotull:
-Ç’jeni ju që doni t’më hani?
Ja kthen ujku: -Jemi popull.
Jemi kafshë plot uri,
Të gjuajmë s’kemi takat,
Ndaj më mirë do ish që ti
Të lësh prenë e mos e zgjat!
Turma bën të ngushtin rreth
Dhe vështron Mbretin në sy.
Ikën trimi gjithë mllef
Dhe la gjahun po aty.
Qysh atëherë, i gjori Mbret,
Sa herë i lodhur zë një pre
Gjithandej turma e ndjek
Sa s’i zënë më këmbët dhe.
Gjaksorin një ditë në strofull
Të ngordhur ata e gjetën
Kush mbret, të uritur lë një popull
Prej urisë mund të humbë dhe jetën.
Qënie të tilla do të mbeten
Më të mjera, se të mjerët.
Kush mendon veç për vetveten
S’quhet mbret më për të tjerët.
Si mund të quhen vallë mbretër
Zullumqarët me kurorë?!
Kur për simbol kanë diçka tjetër
Plëndës, dhëmbë, thonj e zorrë?!

Prend BUZHALA: IDEOLOGJIA E KRIMINALIZIMIT TË GJITHÇKAJE


(Çaste shkrimi), 20
Dikur kishte burgosje masive në Kosovë nga dhuna politike e regjimit pushtues serb, në Shqipëri nga regjimi komunist. Të dy vendet qëndronin në një BURG KOLEKTIV...
1.
Tani, interesant: ka një etje të sëmurë nga kundërshtarë politikë e nga medie armiqësisht të disponuara kundër një rendi politik: që prapa grilave, mundësisht, ta shohin gjysmën e Kosovës!!! Mundësisht, "nga partia rivale" të burgosen të gjithë ata që e drejtojnë!
Mundësisht: të burgosen krejt deputetët "e palës kundërshtare"!
Mundësisht: të burgosen krejt biznesmenët, sepse ata janë pasuruar në "mënyrë kriminale"! (Regjimet komuniste kapitalizmin e quanin sistem kriminal... Prandaj këtë karakterizim si KRIM EKONOMIK, KRIM GJYQËSOR, KRIM FINANCIAR - e lloje të tjera të pafund krimesh,- mbi kompani, drejtues veprimtarish biznesore, tregtarë e financierë bankash, deputetë, politikanë, ish luftëtarë të UÇK-së etj - e kanë marrë përsipër disa medie e ndonjë lëvizje partiake... dhe na shfaqet një si tip i epitetizimit kriminalizues). Mbase, IDEOLOGJIA E TILLË e KRIMINALIZIMIT të gjithçkaje e çdo gjëje, i shkon për shtati kësaj kohe... por sikur po e përgatit, për nesër, një GLLABËRUES edhe më të madh në daç kriminal në daç jokriminal: mbasi ti nuk je " i zoti" ta heqësh "korrupcionin" e "krimin", atëherë u dashka të vijë nesër ndonjë KONCERN a FIRMË që ta gllabëron tërë Kosovën! Si njëfarë Iraku naftash a ndonjë Afrikë xeheroresh!
2.
Edhe ashtu, ne jemi në një BURG IZOLIMI nga Evropa që quhet KOSOVO! Pa të drejtën e lëvizjes së lirë dhe të qarkullimit të lirë të mallërave, ideve, njerëzve...
Diku thuhet: “Në psikologjinë klinike dhe jonormale, institucionalizimi ose sindromi institucional i referohet mungesave ose aftësive të kufizuara në aftësitë sociale dhe jetësore, të cilat zhvillohen pasi një person ka kaluar një periudhë të gjatë që jeton në spitale, burgje apo institucione të tjera të veçuara nga shoqëria. Me fjalë të tjera, individët në institucione mund të privohen (pa dashje ose jo) nga pavarësia dhe përgjegjësia, deri në atë pikë sa që kur ata të kthehen në 'jetën e jashtme' ata shpesh nuk janë në gjendje të menaxhojnë shumë nga kërkesat e tyre” (shih: Solving Mental Health Problems (2001).
Sikur ndodh një burgmbajtje mendore ose në "sindromë institucionale”!
Kujdes edhe nga Sindromi Ganseri i mediatikëve të tillë!
Çka i thonë këtij sindromi kolektiv kaq të sëmurë: ta shohësh sa më të burgosur Kosovën?!
Ideali për ta parë Kosovën "të pakorruptuar"!?
Kriminalizohen: mjekët, arsimtarët, ekonomistët, inxhinierët, administrastorët, por edhe klerikët, të rinjtë,nxënësit e studentët. Kriminalizohen gratë dhe qeniet nmë të pafajshme në botë: fëmijët.
Fatkeqësisht, në këtë luftë, e cila nuk merr fund asnjëherë, por vetëm sa majmet, i gjen edhe KORIN E AMBASADADAVE dhe të të ashtuquajturës OSBE...
Gjithçka e ka humbur kuptimin e vet: për deri sa nuk identifikohen shkaqet, nuk ndërmerren veprimet që duhen dhe nuk analizohen rrugëzgjidhjet...
Nëse është ndërtuar keq një SISTEM IZOLIMI, që shkakton kaq shumë pasoja, ai duhet të hiqet...
Të tjerat vijnë më vonë...

Lulzim Breznica: NË VJESHTËN E TRAZUAR


Ata u takuan në rrugën e fatit,
Sa njëri-tjetrit nuk ia ndanin dot sytë,
Ajo ishte e veshur me një bluzë të stofit,
Kurse ai në xhinse e triko me fyt'
U afruan dhe u takuan po atë çast,
Atje matan rruge morën dhe kafe
Koha kalonte ,ata qeshnin si me kast
Plotësisht"të humbur"në dashuri e llafe.
Disa të huaj thoshnin: S'ka për t'u bërë,
Të tjerët mendonin se veç ka përfunduar,
Ata putheshin asaj nate pa hënë,
Ndërsa yjet kishin ndezur qirinj në duar.
Kështu, ata nuk u harruan as për një ditë
Sa zogjtë e fushës u thoshin:"Qofshi të uruar"
Në shpirtat e tyre,dielli kishte hapur dritë
Ndonëse,ishte një vjeshtë e trazuar!

Dhimitri Kokaveshi: Dy Poezi

ANTITEZA.
Sa i pa dritë
Sa i pa jetë mendimi yt?!...
Errësonte.
Furtuna drite
t'i afroj!...
Mos m'u largo!...
Idetë i shtroj!...
Mbi dialogime!...
Ashtu shtroja
qiellin tim!...
Mes kaltërsive
iritimet e saj
nuk kanë ndryshimet?...
Kjo dinamik
mendimi!... Më rezatonë. 

X
Kërkonte dhe shtronte
arkitekturat e saj!...
Pa formë.
Ndërtim mbi ethe
zemërimet?... Zjarresh i kap
ankthet e tua?...
Shpirt i copëtuar
mes yjësive!... E provokoj.

Thursday, October 19, 2017

Arqile Gjata: E SHËMTUARA...!


Dhimbja jonë jeton tek e shëmtuara...
ka kaq shumë
sa ato bëhen lule,
shëtisin nëpër rrugëtime.
Lulëzojnë të shëmtuarat,
ato janë e sotmja, vet jeta
ngjajnë si ne
nuk zbehen nga dashuria!
26 janar 2013
Jeta Përrallë-Vdekja Ëndërr!
Jeta përrallë...
Çast pas çasti e jetojmë,
të urtë,të sinqertë
si fëmia,
përralla të bukura besojmë!
Të kërcënuar nga frika,
luajmë nëpër erë
(mos përrallat zhduken),
me dashuri na vrasin entusiazmin,
vetëvetja përkundet në djepin e kohës,
të gjithë shkruajmë në pentagramin e përallave...!
***
Vdekja...ëndërr!
çelsin e saj e kemi në xhep…
Kur tmerrohemi prej saj
besojmë ëndrrën si luan me ne
pastaj,
me sy të ndezur zjarrë hidhemi mbi dashurinë,
në duart e saja duam të vdesim!

Zija Çela: KUÇEDRA


Të gjithë e ndjenë se uji po pakësohej, por sidomos gratë. Në fillim ujit i humbi vrulli, pastaj u hollua aq shumë në lëfytet e çezmave, sa gratë iu ankuan njëra-tjetrës: “Këtë curril mund ta përshkosh edhe në vrimën e gjilpërës, si fije peri.”
Shqetësimi i tyre i vuri në alarm burrat.
U mor vesh se ujin e ndalonte kuçedra, një kuçedër e vjetër për të cilën kishte gojëdhëna të ndryshme. Disave iu duk një përrallë, por lajmin e vërtetuan barinjtë, që zbritën nga bjeshka të llahtarisur. Ata pohuan se kuçedra ndodhej në Shpellën e Zezë, bash ku uji kishte amën e burimit. Natyrisht, me sy nuk kishin arritur ta shihnin, por ulërimat e bubutimat e saj i kishin dëgjuar qartë. Për ta lëshuar ujin, kuçedra vinte kushte të rënda, aq të rënda, sa përmbushja e tyre i poshtëronte njerëzit.
Nuk paskësh aty një burrë që të ndeshej ballazi me kuçedrën, të mbronte jetën, lirinë dhe nderin e Malashtit? Kjo thirrje që kalonte gojë më gojë, u shumëfishua përmes gazetës, televizionit dhe radios lokale.
Të gjithë, jo pa shkak, i kthyen sytë nga Gjoni. Gjon Vrano Bala ishte nga ata që, siç thotë një fjalë, u ndez pushka në ujë e të marrin gjak në vetull. Në çdo festë zyrtare vendi i tij ishte në tribunë, përkrah njerëzve më të nderuar. Por midis tyre askush nuk mbante në gjoks aq medalje të mirënjohjes, sa Gjoni i Balajve. Dhe ai e meritonte, sepse disa herë i kishte sjellë shërbime të çmueshme Malashtit. Herën e fundit, vetëm për pak vota nuk u zgjodh kryetar i bashkisë. Qytetarët anuan nga kanditati tjetër, një mësues i shkollës së mesme që, edhe pse nuk ishte dalluar për ndonjë trimëri, mbahej në gojë si njeri i matur e qokatar. Ndoshta Gjoni humbi për gjaknxehtësinë e tij, ai kurrë nuk ia përtonte sherrit dhe ata që s’i pëlqenin, sidomos kundërshtarët e vet, i shihte me përbuzje nga lart poshtë, si të ishin miza. ”Hë, ç’u gënjen mendja”, u thoshte, “pandehni se kjo është koha e dhelprave dhe me dredhira mund të fitoni kahmos?! Koha gjithmonë është e luanëve dhe unë një luan jam!” Të lënduar në sedër, disa pëshpërisnin prapa shpinës së tij: “Ama, cytanik e belaçor i madh mbeti gjithë jetën ky Gjoni, sot i ngul hunjtë dhe nesër i shkul!”
Por me t’u shfaqur kuçedra, u duk se të gjithë u penduan për gabimin që kishin bërë, veçse tashmë ishte vonë.
Megjithatë, Gjon Vrano Bala nuk u mbajti mëri bashkëqytetarëve. Qafëcungal e me supe të rënda, u vesh dhe u mbath fort hijshëm, u armatos deri në dhëmbë dhe, me dellin e një azgani, u nis për t’u ndeshur me kuçedrën. Përbetimi i tij ishte i prerë: Ose e shtrinte përtokë, ose vdiste vetë!
Kur erdhi uji, të gjithë e morën me mend se trimi i trimave kishte dalë fitimtar. Sa për Gjonin, i cili nuk u kthye nga Shpella e Zezë, arsyeja ishte e kuptueshme. Përtej malit shtrihej deti, në bregdet kishte qytete të tjera, ato ishin më të mëdha e më joshëse. Sipas gjasave, prej ajamit që të bridhte anë e skaj, Gjon Vrano Bala po kërkonte tutje aventura të reja.
Shkoi viti i parë, kaloi edhe i dyti. Askush në Malasht nuk ankohej më për ujin. Po kur hyri vera e tretë, në kohë të djegagurit, gratë nisën të shqetësoheshin përsëri. Pastaj uji shteroi krejt, lëfytet u thanë, barinjtë e bjeshkës u kthyen të alarmuar dhe sollën lajmin se tani i kërcënonte një kuçedër e re. Ashtu si më parë, me sy nuk kishin arritur ta shihnin, por ia kishin dëgjuar piskamat e tmerrshme, si dhe kushtet që vinte për ta lëshuar ujin. Kësaj here, përveçse poshtëruese, kushtet ishin edhe të habitshme. Kuçedra kërkonte:
1. Ta pranonin si prijësin e tyre, pa votuar në zgjedhje dhe pa asnjë debat publik.
2. Për gjithë sa kishte bërë, në sheshin kryesor të qytetit t’i ngrihej Përmendorja e Lavdisë.
3. Përveç kësaj të sheshit, si përmendore lëvizëse t’i kushtohej edh një këngë me 124 vargje, e cila të këndohej në ekran tri herë në ditë dhe tri herë në javë të botohej në gazetën më të madhe.
Përpara kërkesave të tilla, Malashti u shtang dhe u duk sikur u zu peng nga kuçedra. Pastaj u mbajtën disa mitingje, ku qytetarët jepnin mendime të ndryshme. Një palë thoshin se do t’u dilte më mirë, nëse kuçedrës ia plotësonin kushtet. Të tjerë arsyetonin: “E përse të dorëzohemi?! Si është e mundur të zmbrapsemi përpara së Keqes, bile t’i këndojmë këngë dhe t’ia veshim shëmbëlltyrën me bronz e mermer?! Kështu do të turpëroheshim për jetë të jetëve.”
Shumë nga pleqtë, që mosha i kishte rrëgjuar dhe kishin mbetur me shkop në dorë, psherëtinin me mall e keqardhje për Gjonin e famshëm: “Ah, tashti ta kishim prapë Gjon Vrano Balën, luanin që s’ia shkel kush hijen! Vallë, ku e ka hedhur vala? Po ta dinim ku ndodhet, ia çonim fjalën në vesh, ai do të kthehej si era dhe na nxirrte nga belaja.” Por, pastaj, i vinin gishtin kokës dhe pyesnin të trishtuar: “Kaq poshtë paska rënë Malashti ynë, nuk gjenden në këtë truall guximtarë të tjerë, burra që e kanë zemrën me kockë dhe mund të ndeshen me kuçedrën?!”
Dhe trimat nuk munguan, dolën vetë vullnetarë.
Përgatitjet u bënë me kujdes. Veç armëve të zjarrit, u siguruan edhe pajime ndihmëse: këpucë alpine, rrotulla litari, gozhdë me hallka dhe rripa sigurimi. Kurse për çdo rast, për t’iu përshtatur mënyrave të luftimit, atyre ndeshjeve të dikurshme që bënin bajlozët dhe që përmendeshin në legjenda, u morën nga muzeu edhe parzmore me sumbulla prej tunxhi, shpata, përkrenare, shtiza, topuzë e mazdrakë çeliku.
Nisja u bë nga sheshi kryesor. Vullnetarët u rreshtuan përpara tribunës, ku buçiste banda muzikore. Trumpetat e buritë nuk reshtën edhe pas nisjes, deri mbasdite vonë. Ndërsa binte nata, ankthi dhe pritja e mbërthyen Malashtin shtëpi më shtëpi. Gjumi për të gjithë kishte marrë arratinë dhe një peng i mundonte: Ç’po ndodhte në mal, atje te Shpella e Zezë?
Nuk u desh shumë kohë që të arrinte lajmi prej atje. U dëshmua me prova se, herën e parë, Gjon Vrano Bala e kishte vrarë vërtet kuçedrën. Por më pas kishte veshur gëzofin e saj dhe, kushedi përse, dalëngadalë ishte bërë vetë kuçedër.
Shënim: Ky tregim u shkrua në mars 1997 dhe u publikua në shtyp. Bën pjesë në librin “Princi që buzëqesh”, botuar nga Toena, 2016. Deri tani kisha postuar prej tij vetëm tregimin “Shi me diell”.

Wednesday, October 18, 2017

Sadbere Gagica Spahija: KAM HARRUAR

Të flas sot me erën e vjeshtës
Me gjethet që shkund çdo ditë
Në guacën e shpirtit rrotullohet dhimbja
Nuk deshta të ik aq larg
Buzë rrugës e shoh një shpend
Më zbriti mbi supe heshtur cicëroi
E iku qiellit të kuqrremtë!

Ramiz Kuqi: Dy Poezi

SHTATË HERË

Ia lidhën flokët nyje
Ia prenë gjuhën si me thikë
Të mos flas
Shtatë herë ia lidhën vargun
Për një Gjyq
Njëqind herë
Ma kriposën varrën
Varrën në trup !

E MËRKURË

E vodhën të bukurën në pyll
Ku mrizonte nën hije ëndrra e saj
Me sy të diellit
Stina erdhi në fillim e ndrojtur
Në krahë mbante kohën e përhimtë
Tëvona u derdh fjala Jug e Veri
Mbi lumenj hijet ruanin një urë
Dehja ra mbi kokë mbi shkronja.

Bajrush Bunjaku: EJA ËNDRRA IME


Eja ëndrra ime e bukur
Si mbramë eja përsëri
Më merr me flatrat tua
T`fluturojmë nëpër kaltëri
Mbi kopshtiet madhështore
Të nënës Shqipëri
Eja më merr për dore
Skaj më skaj të ecim
Gjithë tokave arbërore.
Të shijojmë aromën
E luleve të parjasës
Luleve shqiptare.
Eja më merr dhe një herë
Shumë herë e gjithë herë
Çdo natë e çdo ditë
Çdo stinë e çdo mot
Me ty t`fluturoj mbi atdhe
Nuk ngopemë dot.

Arqile Gjata: Dy Poezi

PËR TY VLORË
“Kur ika nga Vlora
e kyça detin në gjoksin tim,
të mos i dëgjoheshin jashtë meje rënkimet.
Kur më merr malli për të
shtrydh gjoksin
t’ia dëgjoj këngët e fëmijërisë.”
Nga vëllimi poetik “Gratë e poetëve” 2009
Eshtrat m’i mbillni buzë detit,
…i bukur do ishte varri im!!
Të gjithë kemi harruar të qajmë,
m’i vodhën lotët
njerëzit e tokës time.
***
Nëpër duar
më ka filluar t’më vdes koha.
Me krahë të hedhur mbi dritën e njohjes
pashë veten time aq të vogël,
sa një fije kashte.
***
M’u kujtua ikja e yjeve
nga frika e mureve të ftohtë,
për vajzën e bukur, që iku...
pa kthyer kokën pas
DUA TË FLAS ME TY VLORË
Dua të flas me ty Vlorë,
po mendoj...
të ngjisë shkallët e rivjerës
të t’vi pranë përsëri me puthjen e memories
të pështillem me erën e detit,
syri i diellit të më shuaj mallin
për fëmijët e lagjeve ku kam fjetur
të mbytem në aromën e luleve të limonit.
***
Shfletoheni Vlorën...
do gjeni madhështi, emra stërgjyshësh
e shumë varre të dashuruarish që nuk vdesin.
Shekujve t’u përkulemi,
t’i pikturojmë!
Ato shpesh marrinë flakë
e sytë kureshtarë të kohës
pëshpërijnë nëpër ullishte
dhe rrugët këndojnë këngët e agrumeve,
vajzat dhe djemtë e tu bukurinë
tënde mbajnë nëpër duar,
poetët po mbiellin pisha
të mposhtin druvarët
dhe unë po shkruaj letrën e dashurisë
qytetit tim...!
*nga vëllimi poetik, “Kur thinjet deti”!

LULZIM BREZNICA: E NJËJTA STINË...


Në kryeqytet
stinë vjeshte kishte zbritur,
Gjethet e shpresës kishin rënë,
era i shtynte ,
fishkëllima makinash
shurdhonin,
kudo reklama partish
Në udhëkryq
Një plak priste.
Premtime gjithandej,
E vjeshta s'la gjeth në degë
Plaku shikonte
Posterët e ngjitur mureve,
zhurmën e makinave,
gjethet e rëna,
Dhe mundohej në bastunin e tij
ta mbante barazpeshën,
Treni i kohës
Me shekuj vononte.
Atëbotë,
thoshte plaku isha i ri
Por dhe atëherë
Binte po i njëjti shi!

Zyba Hysa: TE DËFREJMË…


Më pëlqen sonte të ndjehem fëmijë!
Më fjalë foshnjore të përkëdhelem,
Lodhur mendimeve, fol me ëmbëlsi,
Ashtu shpengur, të qesh, të dehem!
Fol pa u menduar... ashtu kot më kot,
Aqsa tinguj nxjerr… më vijnë melodi,
Mendoje veten… sikur… me mua lot,
Të lozim foshnjërisht... Unë edhe Ti!
Siç i nisin fëmijët… lojrat me fjalë,
Pastaj ndjekin njëri - tjerin me vrap,
Diku pengohen e bien përmbi barë,
Ashtu kacafytur... të ndukemi gjatë!
Nga cepi në cep, t'i dalim lëndinës,
Dy trupa lidhur, si kulpra për trung,
Papandehur dalim n'anë t'kodrinës,
Kollotumba... gjer biem në fund!
Pastaj le të grindemi ashtu si fëmijë,
Dhe të zemëruar të ndahemi të Dy,
Ti e di, fëmijët kurrë s'mbajnë mëri,
Edhe të gjakosur, kanë me u dëfry!

Tuesday, October 17, 2017

Prend BUZHALA: BARBAROGJENIU SERB DHE FOBITË TONË NARCISOIDE


(Ese i rishkruar nga viti 2014)
Kur lexojmë kaq shumë artikuj ndër ne (për racën tonë të pastër) dhe paraqitje se si ne nuk duhet të pranojmë gjithçka nga civilizimi perëndimor i ndyrë, kjo më ngjet në lëvizjen serbe që prej vititi 1924 e këndej: Kulti i Shkatërrrimit, Kulti i BARBAROGJENIUT SERB për shkatërrimin e Evropës së ndyrë, për pastrimin e saj, mbasi vetëm barbarogjeniu serb mund ta bëjë këtë.
Një këso ideologjie të pastërtisë (racore) evropiane e pati nisur nazifashizmi dhe përfundoi aty ku e ka vendin, mu ashtu si përfundoi dhe lufta e tillë e Serbisë kundër të gjithë popujve nën ish Jugosllavinë...
Po sot, ne, ç'duam me teoriçka të tilla?
1.
Gjatë atyre viteve, dmth të viteve '70, Barbarogjeniu intelektual serb e thoshte hapur, se intelektuali i tillë serb e përfaqëson popullin më të urtë, më të lashtë e më të drejtë në botë, kurse civilizimi është një pengesë dhe barrë për ta shfaqur "barbarogjeninë" e vet (një trajtë e narcizmit kolektiv). Por sipas reagimeve të një lagje intelektualësh të tjerë serbë, që kërkonin çlirim nga kjo mendësi, këta barbarogjenë narcisoidë përbënin regresin civilizues, shpirtin fisnor, primitiv, që nuk pranon masën e vlerave të huaja, evropiane, botërore... Barbarogjenia, si filozofi serbe, nisi dhe luftërat nën ish-Jugosllavi. Po kjo barbarogjeni, edhe sot, nxit sherre e konflikte, nëpërmes aleates së saj kryesore, Rusisë...Ndër të tjera, ata barbarogjenë e zhvillonin dhe Kultin e Fyerjes së kundërshtarit, pa zgjedhur fjalë e shprehje nga më barbaret.
Kjo ideologji frymëzoi edhe krajlët serbë të atyre viteve: se Serbisë nuk i duhen demokracia, as programet partiake, por udhëheqësit e fortë e të guximshëm, të cilëve u beson populli. Ata nuk duhet të besojnë në vlerat humane, as në ato demokratike apo evropiane të "Evropës kurvë" (shprehjen "Evropa kurvë" e krijuan si moto rusomëdhenjtë e shekullit XIX), por duhet të besojnë në vlerat e trimërisë tradicionale serbe. Dhe ata madhëronin traditat epike të hajdukërisë sllave (cubave trima e cubnisë), kurse paraqitjet e intelektualëve serbë kishin të bënin kryesisht me urrejtjen kundër civlizimit europerëndimor.
2.
Më kujtohet, kur lexoja, gjatë viteve '70, në kohën e liberalizmit jugosllav, shkrime e studime eseistike nga literatura serbe për barbarogjeniun (barbarogenije), (term i ngritur në kulm nga vetë serbët). Ndërkohë që gjithë hapësirat tjera ish-jugosllave e pëlqyen këtë liberalizim, serbët vepruan në të kundërtën! Në këto dekada nën ish-Jugosllavi, lexohej dhe depërtonte literatura nga vendet europerëndimore, por vinte dhe ajo nga Shqipëria (me titujt e ndaluar të veprave politike apo "nacionaliste" që flitnin për historinë shqiptare). Por këtë shkrim e nisa për ta identifikuar një lëvizje politike (dhe kulturore) sot, që i heq rrënjët nga historia e që prezantohen si nacionalistë, tradicionalistë e ksenofobistë ekstremë serbë. Ksenofobinë europerëndimore e ngritën në Kult të Urrejtjes që shpërtheu me lëvizjen politike shovene serbomadhe millosheviçiane...
Fjala ishte për shkrimet që i kushtoheshin barbarogjeniut serb, apo lëvizjes ideologjike (letrare e avangardiste serbe) që quhej zenitizmi, shkrime që i kushtoheshin revistës së "famshme" letrare serbe "Zenit" (një revistë e lëvizje tipike serbe e para Luftës së dytë Botërore, gjatë viteve '20 të shk XX, nën drejtimin e shkrimtarit Lubomir Miciç), që zhvillonte Kultin e Shkatërrimit e jo të ndërtimit e të civilizimit; të revoltës serbe në trajtën e antievropianizimit dhe në atë të sllavofilisë. Ishte një si prototip i niçeanizmit gjerman: ky niçeanizëm gjerman, dihet, përfundoi në fashizëm, në shkatërrimin e çdo gjëje tjetër jogjermane, joariane etj etj, kurse lëvizja serbe, fillimisht u dynd tek krajli serb e më vonë u dynd në trajtën e komunizmit sllav të tipit rankoviçisto-stalinist, antishqipar e anticivilizues, që, si thonë vetë përfaqësuesit e tyre, e zhvillojnë Kultin e Shkatërrimit. Serbët mund të arrijnë në majat botërore (në ZENIT), vetëm me anë të barbarogjenisë, kreacionit gjenial barbarogjen, të cilën prirje e paskan vetëm serbët - thoshin këta zenitistë.
Me këtë barbarogjeni ata i nisën dy luftërat botërore e më herët edhe ato ballkanike... Fatkeqësia historike hidhet mbi kurrizin e shqiptarëve me gjenocide e shfarosje), por edhe me IMITIME nga mbreti shqiptar që hoçi pluralizmin politik sipas modelit barbarogjen sllav... dhe më vonë, në trajtën e komunizmit shqiptar që shfaqi urrejtje të sëmurë kundër Perëndimit...
3.
Pasues i këtij diskursi "krenar" të "serbenda"-s (njerëz të formatit të posaçëm,” të lartë "patriotik serb), konsiderohet Vojislav Sheshel, i cili nuk ka zgjedhur mjete për t'i fyer e denigruar kundërshtarët politikë brenda vetë popullit serb, pastaj kroatët, shqiptarët dhe komplet vendet e Bashkësisë evropiane. Mjafton t'i lexojmë vetëm titujt e veprave të Sheshelit (edhe me nga njëmijë faqe): kundër Vartikanit, kundër Bashkimit Evropian dhe kundër gjermanëve e kroatëve etj: "Vatikan, glavno Satanino gnezdo" (“Vatikani- çerdhja kryesore e Satanës” - 2006, në 1000 faqe), ku e akuzon Vatikanin për ndërhyrjen e NATO-s në Kosovë, "Rimska kurija vecito cedna srpske krvi" (“Kuria e Romës, përjetësisht e etshme për gjakun serb”), "Evropska unija, satanisticka tvorevina" (“Bashkimi Evropian, krijesë satanike”), "Vatikanski antisrpski instrument Franjo Tudjman" (“Instrumenti vatikanas antiserb Franjo Tugjman”) dhe "Hitlerovi najverniji sledbenici Helmut Kol i Hans Genser" (“Trashëgimtarët më besnikë të Hitlerit, Helmut Kol e Hans Gensher”), apo edhe kundër vetë Titos (ai kishte publikuar shkrimin "Titoisti" -"Titistët") etj etj.
Prandaj, ata edhe sot përdorin tradicionalisht KULTIN E FYERJES barbarogjene!
Me lëvizjet e reja që po ndodhin gjithandej, mund ta shtrojmë pyetjen: a është çliruar Serbia nga e kaluara e tillë e urrejtjes?
Po ne shqiptarët, a kemi nevojë t'i imitojmë serbët për të krijuar barbarogjeniun tonë?! Eurofobinë tonë dhe fobinë tonë NARCISOIDE orientale ndaj civilizimit evropian dhe të urrejtjes ndaj të tjerëve?

Ramiz Kuqi: Tre Poezi

ËNDRRAT E LENTIT
( Sot mbush katër vjet)
Babi t’ia blej një ABETARE
T’i mësoj shkronjat e Atdheut
Një kasolle me shtatë thupra
Dhe një portret të Skënderbeut
Gjyshja ta fus në djep kur bie nata
T’i rrëfejë për luftën e Adem Jasharit
Gjyshi ta merr verës kur celin lulet
T’ia thotë këngës për lirinë t’i prek malet e Sharrit
Lenti lazdran ka shumë dëshira
Të bëhet një ditë pilot
Të fluturoj mbi tokën e Shqipeve
Që shtatë thuprat të bëhen me NJË ZOT !

PËRPIQEM T'I MBLEDH
Si lulet e ngjyrave kuq bardh zi
Në dritën e parë të diellit në pranverë
Ëndrrat e natës në vjeshtën e vonë
Dhe s'i mbledh dot
Janë strukur si zogjtë e mërdhirë
Nga era me shi të ftohtë kujtimeve
Fjordeve deti ka nisur të ngrijë
E s'i bart as mbi letër të bardhë
Fjala ka hyrë në mërzinë e stinës
Kokëforta
S'e duron dhimbjen mbi varg
As sytë e përgjumur nëpër strofë
Përpiqem t'i mbledh...

DRUAJ
Se fjala më është lodhur
Kjo mike e netëve pa gjumë
Si varkë me lopat i hap dallgët
Dhe ëndrrat e heshtura m’i tund


Dhimitri Kokaveshi:TREGIM



Leshohej, përtej lartësive të shpirtit si mes darkave përmblidhte... kode dhe mistere dashurie që i zgjonin dhe i fshihnin... fantazitë?...
Me zgjimet, si ato të sirena të mbytura por jo të humbura, në keqtrajtim shpirtin e saj po provokonte si gjendje letargjike e pushtonin... Heshtjet?...
Mes heshtjeve linte gjithmonë të tendosur sistemin nervor por jo triumfet e tyre që zbërtheheshin si traumat.
Traumat?...
Përmbi kodet farmaceutike kërkonte t’i zbulonte.
E provokonin, atë dhe jetën që e testonte trishtimeve të saj, akomodonte ç’do mendim dhe shpirtin, e gërryente mes humnerash, këmbëngulte por dhe ato, ngarkuar pa mëshirë largësish.
Sa largë!...
Largë deshirave gjendej… të ftohtit, dukej se e mbështillte dhe po u mpinte ndjenjat e Dhjetorit, aty ku nisi dashuria e tyre, nuk di në triumfon.
Dhe kur përpiqej të ushtroheshin të gjithë joshjet apo tërheqiet e lodhura të shpirtit…lidheshin pyetjeve pa fund, përplaseshin si mes rrotullimeve të trajektoreve por dhe ato, pa destinacion.
Erdhi, sërish erdhi.... Dhjetori?...
Sa I shkujdesur!...
Dhe ky, si fryma e dimrit lëshonte hukatjet… e ngrira, sërish në Dhjetor, trajektoret e natës të shkurtëra dhe… sa ftohtë… përsëritëse mbi të njëjtat harkime, të njëjtat... dyshime po merrnin dhe jepnin jetës… një faktor.
Kthente kokën dhe dukej se nervat… reflektonin dhe përforconin shkujdesjet, vetëm të tilla nuk mund të mbesin.
Ato.., i përziente me krenarinë e saj, kërkonte të sundonte dhe kontrollonte…, mes dëshirash dhe triumfesh humbjeve të saj.
Aty…, fitonte.
Ashtu si shtronte... vështrimet?...
Shpesh thoshte se nuk donte t’ i kthente pas, dëshirat,... e bluanin me mendimet.
Aty reflektonte dhe shronte, dobësitë, i ndjente shpirtit,që nuk reflektuan kohën dhe momentin e duhur duke I drejtuar radhazi!…
Pyetjet?....
Sa pa qellim dhe shtirëse, dukej se I ngjanin mjeteve motorike, pa furnizime energjish… nuk avanconin.
Ashtu e linte vetveten, mes hijeve… e ndiqnin pas gjer në pragun,... dritë.
-Tundi kokën, në një mënyrë instiktive... përmendi mendimet dhe ja drejtoi vetes për gjykim.
Ndodhte… dhe here të tjera të trajtonte…. Po atë mendim pa kufi?...
Sa kohë duhet që shpirti të çlirohet?...
Mendoi me vete.
Ishin momente reaguese mb të drejtat kur njeriu reflekton mendimeve, na tërheqin zvarrë si në prani të forcës së shpirtit.
Shpirti i saj, I thyer përmes dëshirave dhe dashurisë, nuk përballohej, po provokohente!
Sa shumë e shijonte!... Jetën?...
Mes perandorisë, së dashurisë nuk mundi…, të jetojë. 

Sabit Abdyl: NËNTORI I TRETË

Mjegullnajë e stepave të ngrira 
dhe myk i kohëve të errëta 
Nëntorit i bëjnë pritë. 
O Zot, 
Na ruaj nga moti keq, 
nga hijet e zeza, 
mjegullnaja e ligë! 
Eja Nëntor, 
eja! 
Shtruar ta kem 
rrugën: 
me gurë stralli, 
me gjak të kristaltë 
me dhembjet tona deri në asht.

Vasil Tabaku: SHQIPERIA IME

Zemren 
Mbaj ne dore
Veshur
me puthjet plote drite
Dhe qiellin e lart
Ber prej enderrave te tua
Shqiperiia ime…
Rend
Perms shpresave te ndezura
Neper shpirtin e bukur
dhe rrebel
Ku shpresat
Mbjelle si peme
Celin lulet
Dhe zgjasin perqafimet
Nga deget e brishta
Ku une perhere
Jam ndjere yti…
Une biri
dhe bija
Ati
dhe nena
Une madheshtori
Dhe I fuqishmi...
Une zeri yt
Thirrja jote
Kenga e bukur e dashurise
Dhe britma e rrevoltes
Zeri I fiteores
Gjaku I luftrave
Me diejt
Brenda kraharorit
Dhe brohorimen magjike
Te yjeve…
Shqiperia ime
Fisnikja ime
E mira ime
Dashuria dhe dhimbja ime
Puthja prej zjarri
Malli prej nene..
Enderra prej femije
Dhe perqafimi prej grujeje
Shqiperia ime,
Dheu im shekullor
Guret e thinjur
Rruget plot jete
Jetojne brenda meje
Marrin drite
dhe force
Behen e sotmja
Dhe e nesermja…
Buzeqesha prej hene
Dhe krahet e perqafimit
Hapur madheshtor
Si nje horizont…
Shqiperia ime…
E dua rendjen tende
Neper shekujt e pergjakur
Plaget e tua,
burrat e mdhenje
njerzor dhe heronje
jeten e tyre
ta bene dhurate
ndersa shkonin
krahper krah me vdekjen
te matroheshin me Lirine…
Shqiperia ime,
Dashuria dhe drita ime
Zemra dhe enderra ime
Nder duar,
Kam plaget e qindra viteve
Nje gjerdan trimerie
Qendisur me te kuqe…
Shqiperia ime…
Me flamurin
Bere
prej buzeqeshjes sone
Rend neper shekuj
Kalorse e lirise
Permes qiejve
Mbi rrufete dhe vetetimat
Mbi te gjithe zjarret e yjeve
Me nje diell te madh
Mbi supet e brishte…
Se une pa ty
Shqiperia ime
Nuk jam ky qe jam
Se ne pa ty
Shqiperia jone
Nuk mund te jemi
kurre shqiptare …
Se ne me ty
Shqiperia ime
Perjetesisht
Fitojme mbi shekuj
Dhe njeqindvjecare…

Zyba Hysa : Dy Poezi

ME KRAH' PERËNDIE...
Sonte më the: "Dëshiron t'vallëzosh?"
Ritmin e kam mësuar qysh në mitër,
Më pas nëna ime përherë më thosh,
Dinë të vallëzojnë veç njerzit e ditur!
Leximin e desha tej jetës shkollore,
Salloneve mondane, shkova, u rrita,
Shkrimtarëve u ngre, sot përmendore,
Pa librat e tyre, as veten s'do njihja!
N'sallone mondane me veshje klasike,
N'tinguj klasikë vallëzova me ëndrrën,
Syhapur prisja ëndrrën, ditë pas dite,
Melodinë e shpirtit, t'shkruaja këngën!
Kam bërë prova, t'isha e sprovuar,
Si vallëzohet vetëm me tinguj ëndrre,
Q'prej vitesh... Ti... më ke mësuar,
Vallëzojmë të dy, me tinguj zemre!
S'ka salla moderne, as muzikë klasike,
Kumbon Universi... n'akord mijëra zile!
Në pistën e ajrit... vijnë valë magjike,
Kurr' s'kisha vallëzuar, me krah' Perëndije!

I PËRKAS KËSAJ STINE
Përballë errësisë së qiellit,
Gjer dielli të dalë përsëri mbi malin e dhimbjes,
Për të shpërfillur dhimbjen,
Shkoj nën shoqërinë e klasikëve,
Q'dhimbjen shndërruan tinguj për veshë të stërvitur...
Mbi tastjerën e pianove,
Prekje gishtërinjshë me forcë energjie të pamatë,
Si prekja jote atë natë Maji nën efektin e magjive,
Q'hëna i kish lidhur në shpirtrat tanë,
Universi u ngarkoi zotërinjve,
Për ta shndërruar dritë përmes tingujve...
Përhumb...
Dhe në përhumbje...
Me ty prapë...!
Herë shndërrohen Madam Butterfly,
Ecje - jaket e tua,
Me princin e saj më ngjajnë,
Një grua e dashuruar s'beson q'mashkulli,
Hedh një shkëndi,
Pa menduar se ti digjesh viteve nëpër flakë...
Kohët kanë ndryshuar,
Unë hapi i ndryshimit të kohës sonë,
Përtej dhimbjes, përtej errësirës mendore,
Dashurinë e quaj PERFEKSION!
Herë shndërrohem "Nabuco"
Xhuzepe Verdi në kishën e Shën Marisë më strehon,
Si mijëra gra hebreje t’pafajshme, n’inkuzicion,
Kur veç Zoti mund të vërë dorë në dhimbjen tonë,
Shkaktuar prej keqkuptimeve
Apo prej ndërhyrjes së tingujve valorë,
Q'universi i sjell e hyjnë përmes poreve,
Për t'lëkundur monotoninë e viteve,
Nga letargjia të na zgjojnë,
Nëse zgjohemi falë Perëndive,
Dashurinë gjallërojmë!
Vivaldi në "Katër stinët" tek stina jonë qëndron,
"Spring" ku tingujt si ujrat gurgullojnë,
E jehona e tyre, vjen grykave të shpirtit,
Me aromën e luleve të Majit tonë...
Këtu kuptova veten time,
Unë i përkas kësaj stine!
Dhe ti... ardhur prej magjisë së hënës,
Si Anna Giraun* për Vivaldin,
Viteve shndërruar MUZË e "Katër stinëve"
Q'Vivaldi dashurisë i dha portretet e tyre,
Herë gurgullimë krojesh q'zbresin shpateve halorë,
Nën cicërima zogjsh qiellorë,
Shndërruar me pamjen e oazave,
E ne në mjellma q'lodrojmë...
Herën në udhëtare shkretive të Saharasë,
Ku buzët çahen për një pikë puthje,
Këmbët lënë gjurmë gjaku e s'qëndrojnë për të pushuar,
Në kërkim të nj’oazi,
Q'dikur prekën për ta ëndërruar...
Herë përballë erërave të vrullshme,
Q'gjethet e shpresës i shkëpusin një nga një,
Për të çelur thythet e tyre q'pritja e gjatë t'i lulëzojë,
Shpresat aqsa herë rrëzohen, po aq herë mbretërojnë...!
Dhe varen stalaktidet në tavanin e shpirtit,
Si shpellave të ftohta malore,
Ashtu kokëposhtë në pozicionin e lakuriqit,
Gjer afër truallit tij
Shpirti mbetet pa frymëmarrje,
Gjer prapë PRANVERA të vijë!
Unë kuptova veten time,
I përkas kësaj stine!

Sunday, October 15, 2017

Prend BUZHALA: EDHE NË UNIVERSALIZMIN GLOBAL LETËRSIA ËSHTË REFUZUESE


(Çaste eseistike), 15
Gjuha dhe letërsia kombëtare, kudo në Evropë, kishin dikur legjitimitet për ta edukuar kombin.
Po, sot, në erën e globalizmit që përpiqet të zhdukë kombe, si dikur komunizmi?
1.
Prandaj u parapëlqyeka një letërsi që i drejtohet "njeriut të përgjithshëm" e jo kombit! Prandaj edhe shpërblehen me Nobele e çmime tjera shkrimtarët e tillë... ku ngadalë shuhen arti, kombi dhe njeriu vetë... ku letërsia shkrihet "në njerëzim"! Ku ngadalë shuhet edhe gjuha e një kombi, për t'u shkrirë në "gjuhën" globale që sundon,...sepse globalizimi tashmë i ka ideologët e saj dhe letërsinë e saj zyrtare, Financuesin e saj Global Politik.
E pra, edhe njëherë në histori na shfaqet prirja për sundim! Për sundim financiar e politik, pra!
Njerëzimi ka të mira të përbashkëta, por secili mjedis ka edhe shpirtin e fytyrën e vet. Ka gjuhën e vet.
A është "e ndarë" letërsia nga shteti, nga jeta shoqërore, nga kombi, nga prirjet universale humaniste? Mu ashtu si ka pretenduar dhe pretendon vetë krishterimi, ... apo, pikërisht për të sunduar pa to, pa letërsinë dhe religjionin, shteti, kombi etj, "i ka hequr qafe" apo ndarë nga shteti, kombi, shoqëria? Tradicionalisht në Evropë krishterimi dhe letërsia, kultura dhe arti, kanë qenë "në opozitë" ndaj politikës, shtetit, kanë qenë "të ndara"... ndryshe , bie fjala, si qëndron puna me ortodoksizmin rus që ka qenë gjithmonë i lidhur me politikën e shtetit, por ndryshe ka qenë letërsia që ishte gjithmonë refuzuese e këtij realiteti rus... Dhe gjithandej, në botën e Lindjes së Mesme e deri në Japoninë e largët, letërsia i ka pasur disidentët e vet, refuzuesit e një politike jo vetëm antinjerëzore, por edhe antikombëtare...
2.
Gjithsesi, edhe në të ardhmen letërsia do ta ruajë shpirtin e vet të ndarë nga Globalizmi e Financuesi Global Politik e Financiar. Dhe do t’i ketë edhe aleatët refuzues në dobi të së mirës së përbashkët.
Një besim universal qytetar: është dhe pikësynim i njerëzimit, që qëndron në anën tjetër të litarit globalist.
Sigurisht që njerëzimi ka të drejtën e patjetërsueshme në kërkimin e një mesazhi universal të një bote tjetër, të mundshme.
Është dhe Epokë e Postmodernes.
Postmoderna profetizon dhe “zbaton” fundin e ideologjive, shuarjen e diskurseve... pra, të gjuhës!!!
Ndodhin drama e gjuhës, dramat e ideve dhe drama e kombit.
A mos është shndërruar kjo postmodernë, pavetëdijshëm, jondërgjegjshëm, në instrument të Financuesint të saj Global Politik? Të Ideologjisë së Re Globaliste? Ku parashikohet (dhe tashmë po arrin), humbja e sovraniteteve kombëtare, shtetërore e, besa, edhe gjuhësore?
E Mira e Përbashkët, kjo Res Publica Global.
Thënë, pak me një gjuhë (neo)romantike:
Rrregulli i parë i kësaj Res Publica Global: është E mira e Përbashkët që nderon vlerat dhe shpirtin e secilit.
Përsëri letërsia qenka ajo që e merr rolin e vet në shpëtimin e shpirtit.

Zyba Hysa: NJË POETE DIGJET…


I ndjej shkulet thellësive të tokës,
Vala e zjarrtë më pret… më hedh,
Gatuar me gjakrat lumenj të kohës,
Therur nga barbarët, stepave erdhn!
Në këtë zeval të shpirtit shqiptar,
Më në zjarr ferri… një poete digjet!
Kulmi i barbarizmit tek një barbar,
Kur, dhe poeti egërsisht përndiqet!
E dini çfarë heq gjithë qënia ime???
Pyetje pa fund: “Pse kështu ndodh?”
Dhe nga poete… fillova studime,
Të gjej fillesën, t’vërtetën të njoh!
Kush prej t’vërtetës trembet si lepur,
Lepurin në bark e mbajti gjithmonë!
Të gjesh t’vërtetën duhet zhveshur,
Fustanell’ e kohës t’vërtetën mbulon!
Ika pas n’shekuj, n’shekujt e shenjtërimit,
Një popull i përpjekur, gjithë botën ndriçoi,
Drita hyjnore… i dha ndriçim qytetërimit,
Qytetërimi i botës, dritëdhënësin mohoi!!!
Ishim vatra e shenjtërimit, e dijes njerzore,
Ishim të Besës… me Besë pritëm mikun!
Eh, sa shumë na kushtoi Besa jonë qorre,
Siç besuam vëllanë, Besuam dhe të ligun!
Erdhën qyqet nga stepat, bilbili ngrohu vezët,
S’ndryshove o shqiptar… i verbër… i tretur…
Qyqja me “Ku… ku – të” mashtron gjith’ shpezët,
Shpeza më foshnjore… shqiptar t’i ke mbetur!!!
Çelësi i suksesit vërtet është veç BESA,
Si mund të japësh Besë gjarpërit në gji!?
Besë njëri – tjetrit… këtu është kthesa,
Ndryshe do të shuhet, emiri SHQIPËRI!

Saturday, October 14, 2017

Zyba Hysa: MIGJENI NË KËMBË


Mora punëtorë në vjelljen e ullinjve,
Burrë e grua tejskajshëm në varfëri,
Përpos jetës së tyre… sipër shpine,
Kishin për të rritur edhe tre fëmijë!
Thashë të shkoj… për t’i ndihmuar,
Mbusha dhe trastën plot me ushqime,
O njerës të mirë, më kanë befasuar,
Ç’sy të përlotur… ç’zemër zengjine!
Ushqimet as i provuan dhe për shije,
“Kemi ngrënë” thanë e pse ishte drekë,
“Ne s’ta kthjmë dorën, lëri nën hije…”
Foli gruaja – nënë, me sy në dhetë!
Fillova bashkë me ta t’punoj dhe unë,
Q’puna të mbaronte sa më shpejtë,
Me mendje shkova në kohën furtunë,
Kur nëna s’ulej në sofër asnjëherë!!!
Dhe kur e pyesnim ne me përgjërim,
“Kam ngrënë, thosh, o bij… hani vetë”
Fliste duke qeshur, fshihte shqetësim!
Ne si zogj të trembur çukisnim të qetë!
Ashtu si nëna, dhe unë si nënë q’jam,
Kushedi sa herë kam fjetur pa ngrënë!
T’shumtat nëna shqiptare, kët’ fat kan’
Toka plot thesare… Migjeni në këmbë!
Këto mendoja tek ndihmoja si motër,
I mbaruam shpejt, s’harroi nëna trastën,
Sonte fëmijët… duke ngrënë në sofër,
Mbase do mendonin: “S’jemi të varfër!”

Nehat Jahiu: EMRIN TËND KOSOVË E GJETA


Gdhendur në rrasa gdhendur në gurë
i lagur me gjak qendisur n’flaur,
shkruar ndër varre përkundur në djepa 
nga bijtë më të dashur mbushur me gjak e eshtra.
E plagosur shpesh mbushur me plagë
e ruajte veten e mbajte gjallë,
thurre gjerdanin, thurre kurorë
faqet e jetës plot me dasmorë.
Arat gjithnjë i mbolle me farë
shaminë e kuqe shpesh e lidhe n’ballë,
n’bjeshkë të larta diku n’kreshta
emrin tënd Kosovë e gjeta.

Friday, October 13, 2017

Ramiz Kuqi: NËPËR SPORTELE ME LETRA NË DORË


Brenda bënte ftohtë. Nimja kishte mbështjellë këmbët deri të gjunjtë me një batanie të leshtë dhe , ashtu e kishte zënë gjumi, për disa minuta. – Ke fjetur mirë?,- i tha si me ironi A.
Vetëm sa i mbylla pak sytë. Pashë një ëndërr të bukur.Afër detit u ndal një lundër motorike. Një grua mbante timonin nëpër valë dhe , nga ajo nxirrte bukën e gojës për vete dhe tre fëmijët e saj, tashmë të rritur. Unë isha shtrirë në rërë, ndërsa kokën e mbaja nën çadër. Dielli ishte përcëllues atë ditë korriku. U ngrita në këmbë dhe iu afrova lundrës. Ajo me buzëqeshi ëmbël. Lundra erdhi duke u mbushur me njerëz moshash të ndryshme. Kapitenja Teutë kishte fituar përvojë dhe, ishte shumë e kujdesshme, kur ngrihej lundra mbi valë të dallgëzuara.
Kur doli gjumi, fshiu sytë dhe sërish ndjeu të ftohtë. U mërdhina,- tha. Pse nuk e ndez stufën A.?
Fëmijët kur e dëgjuan këtë fjalë kërkesë, brohoritën me zë, duke u rrokullisur mbi dysheme , me lloj lloj arobacione dhe këngë të mësuara në fillim të vjeshtës me shi.- Duam të ngrohemi afër stufës! Edhe ne u mërdhimë! ,-thanë njëzërit.
Me të dëgjuar lutjen e fëmijëve, A. mori një strajcë konopi dhe doli në oborr, nëpër shi të ftohtë, hapi derën ku ishin paluar drutë verës, i grimcoi disa ashkla, e mbushi deng dhe i futi në stufë. Ato digjeshin ngadalë. Ndoshta edhe stufa kishte harruar zanatin e vjetër. Fëmijët e morën një postiqe deleje , e shtruan afër stufës dhe, kthyen shpinën kundruall zjarrit brumbull bubullimë dhe nisën të këndojnë :” Oj Kosovë, oj nëna ime ...”, si një refren me një zë e ritëm. Kënga ishte e përmallueshme.
Po Teli, një fëmijë me një botë të çuditshme bënte gjithmonë të kundërtën. Ai nuk shoqërohej as në çerdhe me të gjithë fëmijët e moshës së tij. I dukej vetja më i pjekur. Në klasë shoqëroej vetëm me Hansin, një djalë me fytyrë të rrumbullaktë, i lindur nga prindër të bardhë e të zi. Ai kishte trupin e shëndoshë të babait, ndërsa sytë e vetullat nga e ëma.
Kur e ëma e Telit nuk ia plotësonte ndonjë dëshirë, i lëvarej nëpër këmbë si kulpra rrapit dhe , nuk e linte pa e bërë të veten. Nganjëherë të vardisej vetë, për disa çaste e pastaj zhytej në botën e ëndrrave. Para se të binte në gjumë, i kërkonte gjyshes t’ia rrëfejë ndonjë përrallë për lepurin. Ashtu, duke e dëgjuar rrëfimin, luante kokën, mbyllte kapakët e syte dhe i hapte ndërkohë. Gjumi e zinte me një muzikë të lehtë.
Atë natë ra shi . Në mëngjës xhamat e veturave kishin vënë një shtresë të hollë akulli . Paralajmërim se dimri mund të ishte i ashpër. Ashtu, i përgjumur, A. mori një brushë dhe ngadalë hoqi shtresën e akullit , ndezi veturën dhe e la të ndezur për disa minuta.
Nxitoi deri te shkolla për t’i dërguar tre fëmijët, sepse në orën njëmbëdhjetë kishte një termin për një vizë. Si u kthye në shtëpi, mori një çantë, futi dy rekomandime të avokatit , pasaportat dhe doli në rrugë. Autobusi numër 1oo kishte zëvendësuar autobusin 401 . Në stacionin qendror e priste Dema, një djalosh që ishte rropatur për më shumë se shtatë a tetë vjet për të marrë një vizë pune. Kur u ndal autobusi, A. doli nga dera e mesme dhe , në fund të korridorit, ulur në një karrigë e pa Demën, i cili ishte kotur në gjumë. Ndoshta i lodhur nga puna mbrëmë. Iu afrua afër, e preku pak me dorë dhe, për një çast, i trembur, ai u zgjua në këmbë.- Më paska kotur pak gjumi!,- i tha A.- Keni pritur gjatë kohë këtu?
-Jo, jo,-iu përgjegj A. Pritëm disa minuta në udhë. Era e ftohtë frynte me furi.
- Nuk është larg stacioni ku duhet t’i dorëzoni lëndët e përfunduara. Ja , ato shkallë që dukën si të dredhura. Atje kemi qenë një herë bashkërisht. Atje punon Zana nga Gjakova. Është një shqiptare e edukuar. U ndihmon të gjithëve. Bile, si t’i dëgjojë duke llafosur shqip, ngrit kokën lart në sportel dhe ua bën me dorë hallëxhinjve shqiptarë.
- Po, po, e di,- i tha A. Herën e kaluar na shërbeu edhe neve. E shpejtë si rrufeja, e dashur, e ngrohtë. Buzëgaz na priti e na përcolli.
- Kur e ke terminin Demë?- i tha A.
- Hëm, sot e kam ditëlindjen. Hapi telefonin dhe na i shpalosi disa foto gjatë pushimeve verore në Ulqin. Ja, ky është Mai. Djali im që ka mbushur trembëdhjetë muaj. Më ka marrë malli shumë. Më lë shpirti, kur e shoh këtë inçizim . Ja se si kërcen. Nëna ime në pension ka kohë ta mbajë për dore. Ajo i bie dajres, ai vallzon. Terminin e kam më tridhjetë tetor.
Kur e ngrita kokën , pashë se Demës i dridhej buza. Një pikë lot , në vullkan ëndrrash për Main. Besoj se do të vijë shpejt me të ëmën. E di se jeta këtu do të na ngujojë për disa vite. Po jeta e rëndë në Jug nuk na jep shpresë, së paku për një kohë, të gjatë a të shkurtër. Na kanë mbyllur si zogjtë në kafaz. Me gabimet tona, ndoshta , por edhe me indiferencën e të huajve. Ata janë ende zotër atje.
Dema u afrua te sporteli kryesor për të marrë informata. Një burrë i moshuar, hapi dritaren e vogël, i mori dokumentat në dorë dhe , na u drejtua.: Terminin e keni në orën njëmbëdhjetë. Sporteli numër katër.
Si e mori informacionin, A. u ul përballë sportelit për të parë procedurën gjatë dorëzimit të dokumentacionit. Brenda ishte ulur një punëtor trupgjatë, me flokë gjysmë të zeza, mjekërrhollë. Kishte një shikim zhbirues. Kur mbaroi punë me një zezake, thirri nga brenda: A. Drini është në radhë !
A. u ngrit nga vendi, hoqi pallton dhe u afrua ngadalë te sporteli. Ia dorëzoi pasaportën biometrike, në vizë të lëshuar nga i njëjti institucion dhe kartelën e bankës.
-Uluni në karrigë!,- i tha A. Duhet të fotografoheni.- E ke të qartë?
-Po, pohoi me kokë A. Me radhë, në atë ekran televiziv ishin udhëzimet e shkruara.
Pasi bëri fotografimin, vuri gishtin tregues të dorës së djathtë mbi një hapësisrë të kuqe e pastaj gishtin tregues të dorës së majtë. Në fund, në një hapësirë të gjelbër, nënshkrimin. – Për dhjetë ditë do t’u vijnë vizat me postë.- E keni të qartë?
-Po, si urdhëroni, iu përgjegj me një gjuhë të përzier anglisht A. – Ditën e mirë !,- i tha duke u larguar nga sporteli.
Dema i shoqëroi deri Oslo Cyti. Aty ishte parkuar Golfi 4 . Kur e pa Nemdin, u gëzua pamasë. Ai kishte arritur në orën nëntë dhe, për të arritur deri aty, ishte dashur të udhëtojë gati dy orë. Në derë u duk edhe Antoni, një rumun , të cilin A. e njihte që disa vite me radhë. Kishte mësuar edhe ndonjë fjalë shqip.
Oslo, më 12.10.2017

Zija Çela: I GJALLË MES SHPIRTRASH TË VDEKUR

Midis shumë pyetjeve që mund të bëhen, me dy po filloj. Janë ato më të epërmet, për të cilat thuhet se, kur vjen finalja, gjyqtarët ia bëjnë çdokujt në paradhomë. Një: A gjete gëzim në jetë? Dy: A u fale gëzim të tjerëve? 
Për të parën është përgjigjur vetë Dritëroi në të gjallë. Për të dytën ka mijëra e mijëra të tjerë, dorëzanë si unë. Veçse, mbas këtij pohimi ekzaltues, mos prisni epitete shkëlqyese, as ditirambe supreme për talentin dhe madhështinë. Nuk di përse, por mua gjithmonë kështu më është dukur: Për shkak të thjeshtësisë gjeniale të krijimtarisë së tij, me përdorë fjalë të mëdhaja për Dritëroin, më bëhet se hyj në gjynah.
Madje tash nuk po më lënë edhe do gjëra të vogla, siç janë kokrra e grurit dhe sumbulla e ullirit, veshi i rrushit dhe vathët e qershisë, rezhdat nën gushën e kecit apo rumbi lojcak i këmborës. Bëjnë ç’bëjnë, dhe këto voglane e jallane ende më vijnë ndër sy. Vijnë, se tani shpejt kam lexuar ca lirika dhe, prej ajamit krijues agollian, i kam gjetur jo vetëm të trupëzuara, por edhe të shpirtëruara, të sjella në art gjithë mendim, gjithë emocion e lezet, si të thuash me gojën plot: Bukë, verë dhe bulmet. Janë lirika si lira, që provojnë se filgrani i brishtë ia del t’u bashkohet shtyllave të ashpra të jetës, për t’u dhuruar qëndisma që kanë shfaqje të bukurisë së pavdekshme.
Ka pyetje që Dritëroit mund t’i bëheshin më parë, por ka dhe të atilla që s’ka përse t’i bëheshin, sepse autori do ta kishte të pamundur t’u jepte përgjigje të kulluara. Duke dashur të hyjë drejtpërdrejt në zemrën e prozës së tij, pyes veten: Cili është sekreti kryesor, mekanizmi i fshehtë që tregimet dhe romanet e Dritëroit e tejkalojnë metodën e kohës kur u shkruan? Si ia doli autori të bënte më finen dhe më të rrezikshmen në vitet kur, prej diktatit politik, shkrimtarët shkruanin të shtrënguar në katrorë të ngushtë, me rregulla më strikte se fusha e shahut? Ndoshta sepse, ashtu si çdo shkrimtar i madh në raport me hesapet që bën arsyeja, sa herë që Dritëroi i është dorëzuar të pavetëdijshmes, intuitës së lindur dhe trillit krijues, na ka dhënë kryevepra. Shihni, kur Leonardo Da Vinçi deshi të jepte masat ideale të trupit njerëzor, në skicën e tij të famshme ai iu referua katrorit. Por një katrori të futur në figurën më simbolike dhe më të harmonishme, atë të rrethit. Diçka të përafërt bëri Dritëroi atëherë. Prej thellësive plot trysni të artistit, ai ua nxori kokën personazheve sipër katrorit kufizues të metodës. A keni gjë për të thënë tani? Thuajeni, i nxiti. Të tjerët, ato që hezitonin para të pamundshmes dhe ulnin kokën, ose i skartoi krejt, ose i la sakat, pra skematikë. Tundimi i fortë për ta pasqyruar në përmasa ideale njeriun e deformuar, ia rriti përmasat edhe krijimtarisë së tij, duke e sjellë deri në ditët tona e deri në ardhmëri, nëpërmjet asaj forcës së mistershme që ka vetëlëvizja e rrathëve koncentrikë. Historia dhe teoria e letërsisë mund ta shpjegojnë këtë zgjidhje komplekse, e cila në dukje disave mund t’u ngjajë lehtësisht e arritshme. Ndoshta atyre që, për arsye moshe, nuk e kanë provuar në kurrizin e tyre. Si dhe ca kapterëve e nëntogerëve të letërsisë që, të alarmuar prej staturës së tyre të vogël, e zvogëlojnë edhe vetë artin, duke qëmtuar gjithandej vetëm çfarë amortizohet. Mirëpo shkrimtarët e mëdhenj, sidomos të mëdhenjtë me xhinde, kështu i kanë ardhur gjithnjë botës: i kanë ardhur sipas epokave, me kulmet e tyre të paaritshme dhe me ca firo të dhimbshme, por të shpjegueshme e të harrueshme.
Me një gjuhë më sociale, e njëjta pyetje mund të shprehet edhe ndryshe: Cili është nukli, prej ku vepra e Dritëroit shpërndan kaq rrezatim dhe përhapje komunitare? Një përgjigje thuajse e kam të gatshme. Është qendra e lëvizshme e rrethit, pikërisht pika ku individi takohet me shoqërinë. Ndodh që në letërsi vlerësimet më të shumta i jepen autorit që ngjan me lexuesin, ashtu si në zgjedhje i jepen kandidatit, i cili ngjan me votuesit. Por edhe këtu Dritëroi i ka shpëtuar kurthit. Duke qenë shkrimtar me kaq popullaritet, megjithatë ai asnjëherë nuk ra në populizëm. Po ashtu siç nuk shkruante vetëm për elitën, ai nuk shkroi as për lexuesin e çfarëdoshëm. Pa e zbritur nivelin e tij për hir “të masivitetit”, Dritëroi aspiroi për ta ngritur shijen e lexuesit në nivelin e letërsisë së mirë. Sepse, tekefundit, një shkrimtar mund të mbetet edhe me një grusht njerëzish, por nëse vetë qëndron nga janë vlerat, prapëseprapë është shumicë. Mirëpo në përhapjen e veprës së Dritëroit kanë ndikuar veçmas faktorët autorialë. Me mënyrat e rrëfimit që zgjidhte, ngjeshjen e subjekteve me ëndrra të denja publike dhe plot ndjesi urgjence, ai ka siguruar njëkohësisht lirinë e leximit, tërheqjen e vetvetishme ndaj tij. E këtu, sigurisht, ka pjesën e vet edhe humori. Por humori i Dritëroit nuk është kokërr, si kripa që të qorron sytë, humori i tij është i tretur gjithandej nëpër çdo libër. Para viteve ’90-të, kur qeveria gabonte, ky lloj “gatimi” mund t’i shërbente edhe si mbrojtje. Por shpjegimi i vërtetë ka bazë më të qëndrueshme e më të gjithkohshme. Duke qenë shkrimtar Njeridashës, vepra e Dritëroit lejon natyrshëm qeshjen, por jo ngërdheshjen, jo përbuzjen dhe urrejtjen. Sepse autori Njeridashës nuk nuk mund të jetë asgjësues ndaj njeriut. Prandaj Dritëroi është shkundës e shkundullues, qortues kokërisur, i thekur dhe i hidhur, madje përvëlues e kurues si speci i kuq në sofrat e tij.
Në rrethe të ndryshme por edhe intervista, përsëritet rëndom një kureshtje që e dëgjohet shpesh: Mjeshtër, si u bëtë shkrimtar dhe cilët patët për model? Sipas meje, Dritëroi u bë shkrimtar duke shkruar, duke kërkuar Uni-n e tij dhe pa imituar askënd. Ai është shembull i individualitetit të fortë që, pasi e gjeti veten shpejt, hyri në hullitë e modernitetit duke i besuar më tepër rezultatit, sesa eksperimentit. Por nëse dikujt i do t’i shkrepte për të pyetur se çfarë mendonte Dritëroi për qenien, natyrën dhe ekzistencën, asgjëkundi s’mund të gjenden më gjerësisht këto mendime, se sa në librat e tij. Dhe nëse ndonjë nopran gjithsesi nuk ndalet, por do të kërkonte të dinte se çfarë është demokracia, atij ashikut tonë të gjuhës së hollë, Dritëroit gjithë furtunë, mund t’i hipte damari prapë. Përveçse strategji për dialog e kompromis, ai mund të përgjigjet edhe me një fjalë të vetme, atë që e tha dhe vulë e la.
Është e vërtetë se, për shumë e shumë vjet, pavarësisht nga mosha e shokëve me të cilët rrinte dhe e dollibashëve me të cilët pinte, midis tyre Dritëroi ndihej gjithnjë më i riu. Por “shtriga” zuzare nuk është si e ëma e Zeqos, që rri pa lëvizur majë thanës. Pleqëria e merr thanën në krah dhe e tërheq pas vetes, duke e çuar kufirin vazhdimisht më larg. Prandaj, tani, e ka hapur rrugën vetë edhe pyetja mizore, ajo që nuk i bën ballë asnjë ego humane, por që për Agollin tonë vjen me kujtesën e një të shtëne topi: Çfarë do të dëshironte Dritëroi i plakut Mere të thuhet për vetë Dritëroin pikërisht sot? Në pamundësi për ta marrë lejen e tij, po marr guximin të jap një version: “Për mua, që aksidentalisht kam shkruar libra, do të desha të thonë: Ai ka kundërshtuar dhe është kundërshtuar, si për të thënë se kam qenë i gjallë mes shumë shpirtrash të vdekur.”
A i shkon portretit të Dritëroit kjo kornizë e fortë dhe kaq e thjeshtë, pa stërhollime e pa xhixha? Nuk është imja. Por nëse e mira nuk arrin gjithnjë tek e drejta, çfarë është e drejtë, pse jo, përqafohet nga të gjithë.
E ndiej, më ka shkarë goja dhe kërkoj ndjesë për gjynahun. Mik i dashtun, na ndodh t’i shohim me sy djemtë e rinj, që në trupin e tyre shkruajnë me bojë gjithëfarë shenjash. Por vjen një moshë, ajo e bilancit, kur gjaku i zemrës i shkruan vetë shenjat e saj. E po të them pra, e kam aty tatuazhin e pashlyeshëm për ty.

Thursday, October 12, 2017

Dhimitri Kokaveshi: ANKTHIT

Më mposht, trishtimit 
zhgënjehem 

me lartësit dhe dendësitë 
e kaltërsive
kur ι mbulojnë, retë!...
Na zbërthejnë
dhe gjejmë qiejve
shpresat?...
Si masë e gaztë lartësohen
çasteve!...
Ilektrizuar dhe atmosfera
shpërbëhet
me avujvt, nuk i gjej
vetmitë
i shpërbëjnë…, gjemimet?...
Vetëm
Të pa fjala nuk i gjej
dhe më kthejnë
meditimet dhe trishtimet
na pushtojnë
po nuk i arkivoj, as i ngarkoj
mbi degradimet?...
Thonë!... Se i blen, thonë!...
Se vetë trishtimin
e strehuan dhe u shteroi
agonitë?....
Referimit të tyre i dhunoj
dhe u dhuroj
shpirtin e gjerë jetës!...
Përballur
gjendjet, i balancoj me provokimet
mes gëzimeve
pa mbrojtje nuk dua!...
Nazet e jetës
i përkund, shpirtit?... Gërmoj
Po nuk i mbroj
ikjet?... Përgjigjeve nënshtruar
në taks të vlerës u gjej!...
Evazion.

FRAGMENT.
Përmbytej, furisë së dallgëve të shpirtit ay ku shtronte dilemat, fjalët?.. Përballëshin mes heshtjeve si mes citateve të blera nga faqet e një libri, që nuk aplikoi të shtronte kurrë mendimet.
Të pakta edhe ato, rriteshin mohimeve dhe i ngjanin rënieve të lira të trupave… lartësisë rrënohej dhe etika.
Aty shkarkohej trysnia dhe kaosi?...
Një gjendje si para kriimit të botës…në fundosje mendimesh, një gjendje feri.
Aty jetonte, vetëm ëngjejve nuk përballej lartësive…, dukej se falej të përcillte shpirtin e rrënuar… mes darkave mbi kode dhe mistere dashurish të neglizhuara dhe të pa zbërthyera mbi kujtesat, nuk u përballën as fakteve dhe ndjeshmërisë…
Limite dhe në kushte të pa zbëthyera përmbante kjo… kaotikja.
Kujtesa... linte hijet mes horizonteve mbuluar si mjegullnaja të pa përballura rrezeve diellore… rëndomtë e zbërthenin edhe ato, në ç’do veprim.
Mbi misionin dritë, nuk reflektohej.
Mendimeve, aty ku çorientohej shpirtit… abuzonin ç’do veprim.
Vështirësitë dhe përparëstë ι gjenin vetëm ngricave… ndryshimet, thjeshtoheshin dhe depërtonin… mohimet I jepnin kuptim absrakt veç harresës .
Rrezet!... Kishin gjetur prehjen e tyre në zbehtësi të toneve nga atonimit e përforcuara të reve që nxinin dhe dërgonin… hijet?...
Gri, lodhnin ç’do përpjekje për të mbuluar dimrat.
Edhe ato, i stërmundonim…, të acartë mbuluar shkruanin ditët e dhimbjeve dhe të melonkolive këmbëngulëse në akordim.
Sa të rëndomta!...
Përballjeve gjendeshin si mes murrëve të kështjellave ku një çekiç gjigant ulej dhe ngrihej… koha.
Aty, nuk udhëtohej veçse… heshtjeve që i ishin bashkëngjitur asaj, udhëtonin, lodhjeve dhe ato se nuk iu rikthehej drita as oshëtima… e bukurisë së timbrit të saj.
Ai!... Kishte humbur rikthimin e përballjeve....në oshetimat historike, në provokim… vetëm dinamika egzistonte.

Χ
Syve të trishtuara udhëtonte dhe qëndronte..., shpirti?... I dergjur mundimeve, përballur rrezeve diellore zbehej… abuzimesh dritën, nuk ta lë!... T' më sundosh.