Kujtim Stojku: CIKËL POETIK

 DIMËR NË PRANVERË

Flokët e mi nuk i kujtoj se janë bërë gri,

Anash një tufë e përhime ka mbetur,

Do t`i ndiqja hapat që në lindjen e ditës,

Derisa nata të humbëte në dritën e hënës.

Burimin e dritës së syve të mrekullueshëm,

E shoh me gëzim tek sytë e rinisë,

Mua më kujtohen ditët që kanë ikur zhurmueshëm,

Pranverën e pashë se ishte e imja,

Në altarin e së vërtetës me gjithë zemër e çova me gëzim.

Dimri, tashmë është kthyer me dëborë dhe shi,

Duke i bërë pemët që po vishen të dridhen,

Dëgjoj këngët e zogjëve që këndojnë me ëmbëlsi,

Duke përplasur krahët n`hapsirë përreth sillen.

Unë më kot mundohem që të gjej ndonjë arsye,

Sëbashku me të më në fund edhe unë do të fluturoj,

Për këtë dimër unë do të vuaj lumturinë edhe dhimbjen,

Dashurisë së pranëverës në fshehtësi do t`i këndoj...

E VËRTETA

E vërteta,

është një temë e mrekullueshme,

Që si me magji pas vetes të tërheq,

Për fatkeq shpeshherë ajo është e ndaluar,

Edhe po e mësove i mjeri ti seç heq.

Me thënë t`vërtetën,

Ajo është një mësuese që të çon përpara,

Që gënjeshtrën me logjikën e arsyetimit vret,

Kur lulëzon mashtrimi lule çelin gjëmbat,

Si në mendjen e një fëmije

pikë - pikë fillon helmimi,

E medet ç`ndodh në mendjen e shkretë…

KORBI I ËNDRRAVE

Kur sythët nëpër degë sa kanë filluar të çelin,

Nëpër flakët e qirinjëve përmes ëndrrash bredh,

E lastarët e rinj shtat duan të hedhin,

Një korb në këto peizazhe ëndrrash, vallen e tij hedh.

Kushdo që bredh nëpër ëndrrat e dikurshme,

Nga kujtesa mundohet t`i shkulë e t`mos mbesë asgjë,

Unë marr guxim nga këto kujtime,

Dhe për çudi asgjë nuk mbahet mend më.

Janë kujtime që prej kohësh janë zbehur,

Por për çudi lulet na kujtojnë se ëndrrat jetojnë më tej,

Në mes ëndrrash të dikurshme jam duke bredhur,

Dhe sqepi im nuk di pse hapet, e përsëri don të rrëmbej`.

Çuditërisht ai ushqehet me kufomën e kujtesës,

Është vetëm ky ushqim që më thërret të shijoj,

Duke ecur nëpër mugëtirë dhe agim

në kujtimet e venituara prej kohësh,

Cicërimat e zogjëve dhe lulet që sa kanë çelur

ëndrrat i bëjnë më tej të jetojn`, ah sa i bukur kujtim.

Ti me këngën tënde papushim pisket,

Se askush s`mund të gjej n`mes ëndrrave të dikurshme,

Me zërin e çjerrë gjithmonë dërdëllit të zbukurosh folenë,

Kujtime të venitura prej kohësh në ëndrrat që jetojnë më tej.

Në këto ëndrra unë kam parë

se jam ngjitur majë malesh që askush s`është ngjitur,

fushave mespërmes kam fluturuar si i marrë,

vërtetë jam i krejt i zi, por jam edhe një trim i krisur.

E pra,

Unë jam ai që ndryshoj kuptimin e ëndrrave tuaja,

Përtej deteve të paanë ku humbin të gjithë,

Përmes pyjeve të errët që askërrkush nuk sheh,

Jam unë ai që fluturoj sa ju këto ëndrra iu lodhën,

por ëndrrat jetojnë më tej, janë venitur prej kohësh.

Unë me vete marr mendimet e kujtimet,

Këto askush nuk i mban mend më,

E prandaj ëndrrat tuaja në mes të natës prishen,

Kur hapni sytë një shi troket pa zë mbi qelq …

DY MJELLMA

Dy mjellma janë binjake,

Asnjërën nga tjetra s`mund ta dalloj dot,

Janë të bardha,

Duken si t`veshur me mëndafsh krejt,

Prandaj i habitur rri dhe i shoh.

Gjithë madhështi përkulen si aristokrate,

Duke notuar madhërisht mbi liqen,

E unë bashkë me ta nuk ndahem,

Duke u fryrë si zotrinj njëri - tjetrin e gënjejm`…

TË GJITHA SHIHEN

Të gjitha shihen se pas teje sillen,

Se tani humbas se tani fitoj,

Tashmë jam i sigurtë por kam dyshime,

Rrugëdalje tjetër s`ka, shteg tjetër nuk shoh.

Të gjitha duket se po kthehen,

Paqja dhe prehja e rreme janë prish,

Si qen të tërbuar mbi popullin ndërsehen,

E keqja dhe e mira të ngjizura bashkë janë vithis.

Drita e syrit m`duket se është dobësuar,

Gënjeshtër e shikimit, t`gjithë më duket se dridhen,

Shoh një të çarë dhe zhurmën duke ushtuar,

Midis po - së dhe jo - së, të gjithë në një zinxhir lidhen.

Më në fund të gjitha shihen se u zbehën,

Mantelin e hijes fluturat e përshkojnë rrufeshëm,

Pa të brendshmen e ëndrrave në këtë botë,

E jeta n`mes vegimesh me sy mbyllur ka mbetur…

EDHE UNË E MOHOJ SOKRATIN

Edhe unë e mohoj Sokratin,

Se me thënë t`vërtetën asgjë nuk di,

Më duket i marrë që n`vend t`marrëveshjes,

Pa iu dridhur qerpiku piu helmin e zi.

Por unë e besoj si i marrë atë,

Kur me vullnetin e lirë përmes vdekjes,

Këputi prangat e heshtjes në tirani.

Po kështu pas këtij më vjen një mendim,

Ta mohoj Dekartin sepse m`duket se jam një qenie tjetër,

Sepse kur mendoj unë me të vërtetë jam një hiç,

Por të dyve u besoj si i marrë me thënë të vërtetën,

"Se unë jam jo sepse mendoj", kështu tha ai…

KUR ÇEL THANA

Dimri është gjunjëzuar nga lodhja e mbretërimit të gjatë,

Dëbora ngadalë ka filluar me shkrirë,

Në ditën e luleve një zë që thirri, oshëtimën la pas,

Si gjithmonë, thana kryeneçe para t`gjitha luleve me çel ka nisë.

Çuditërisht, dita e luleve t`pranverës përkon me çeljen e thanës,

E butë, burim fuqie nëpër beteja kur të sulmon e liga,

Idhnake dhe ngurosëse kur asaj me të vërtetë i prishet qetësia.

Nëpër dëborën që sapo ka filluar me shkrirë,

Dëgjohet një blegërimë nga kopeja e dhive që shkon të pijë ujë,

Si mbreti që ka fituar një betejë ata ecin duke mbajtur si kurorë brirët,

Zërat e magjishme të orëve erdhën deri tek unë.

Preshevë, Kosovë e Çamëri, si nëpër ëndërr u rashë mes për mes.

Sa herë i bëja këto udhëtime imagjinare,

Isha i ruajtur nga një gardë e padukshme mbretërore e vërtetë,

Duke udhëtuar s`bëja zhurmë që t`mos trembeshin,

Se isha një lajmëtar që dhimbjet e kombit në shpirt i mbante,

Askërrkush s`do t`ma lidhte gjuhën që të mos fliste, e më në fund të heshtë…

II

Epo, shoh se përsëri duhet shumë kohë,

Që kombi të pastrohet nga kërmëza e maceve,

Ideologët me zor e shohin diellin të lindë,

Mëngjesi shkreptin me jehonë,

Që pagdhirë ai fillon e pëshpërin.

Disa betohen e stërbetohen,

Se luftojnë për komb, ky është misioni i ynë.

Kur dëgjojnë disa këto fjalë iu merren mendtë,

Disave të tjerë sa s`u dalin zorrët duke vjellë buzë trotuarit,

Si komb ne gjithmonë duhet t`jemi problematikë,

Atij ia harrojmë ngjyrën,

E si të marrë ne vetë kurdoherë jemi gati t`i vëmë zjarrin.

Duke parë ëndrra në pallton e ngrohtë dimërore,

Një zanë e dëgjoj që gjithmonë bërtet`

E ju iu dëgjoj të përlesheni me zjarrin,

E këmisha e çjerrë valëvitet si flamur,

Prej dhimbjesh të mëdha na ka marrë malli.

Jam dashnor i marrë i fushave, maleve dhe zabeleve,

Të rrugëve që do t`i mbuloi jeshillëku duke lëshuar hije,

Me qetësi vazhdoj përmes kopshteve dhe zabeleve,

Që vrapojnë sëbashku me gjakun nëpër vena,

E shpirti, zjarr e flakë të ndizet.

Nga larg një rrezatim blu më buzëqesh,

Gorretë ngjyrë kafe gurogullojnë nga qielli,

T`gjitha këto i ndjej, por tek unë s`bëhen pjesë,

Kjo në të vërtetë është një dashuri krejt ndryshe,

Kur çelin thanat s`e di pse në qiell yjet feksin.

Kur vjen vera këtë vend e djegin rrezet e diellit,

Thana që çeli e para harrohet por kujtohen se piqet e fundit,

Unë vargjet i mbledh prej malesh krejt i rreckosur,

Si gjithmonë i përqafoj horizontet,

Dhimbjet më ngacmojnë në shpirt e fytyrën më shumë ma rrudhin.

Bredh nëpër zabele dhe i shoh krejt lakuriq të zhveshur,

Drurët dhe pemët i dëgjojnë të ulërijnë,

E gjithë kjo në mendjen time si fantazi është duke bredhur,

Sythët po shpërthejnë e lulet janë duke lindë.

Si hardhitë që ngjiten duke u përdredhur,

E kur çelin lulet zbukurojnë majat e pemëve,

E fieri tokës së kafët ja ngul rrënjët shumë më poshtë.

Zemra ime dhe ajo e atdheut rrahin në një kohë,

Toka merr frymë e zbukuruar nga ngjyrat e ylberit,

Një vend që prej opali e ka zemrën,

Mendimet mbi krahët e dallandysheve fluturojnë,

Kësaj hyjneshe të pranverës lulet sa kanë nisur t`i çelin...

GJUHA HYJNORE

Jemi përkundur në djepet prej druri,

Me ninullën e zanave ëndrra kemi parë shpesh,

Fjalën nuk e pamë të zbriste prej qiellit,

Por prej nënës fjala e magjishme

brenda nesh rrënjë zuri,

Çdo tingull i saj ëngjëjt mblidhte përreth.

Shtegtoi nëpër shekuj kjo gjuhë e moçme,

Për të shpëtuar veten me çfarë nuk u ndesh,

Me këto fjalë qielli bubëllonte,

Është kjo gjuhë që ne flasim sot ndërmjet nesh,

E më pas, retë shpërndaheshin në qiell.

Këtë gjuhë flasin sot edhe lulet,

Mbi krahët e fluturave ishte shkruar,

Këto fjalë shqiponja i kishte varur në sqep,

Zogjtë me këto tinguj simfoninë e tyre kanë kompozuar.

E prandaj prej gjoksesh një melodi magjepëse del,

Me këto fjalë shqiponja përshkon qiellin dhe klith e gëzuar.

Më pas këto fjalë hyjnore filluan të rënkonin,

Bashkë me dhimbjet që gjokset na i çanë,

Edhe sot ato shfaqen me fytyrën e Anadollit,

Helm që s’na bën përshtypje,

Me bujari të madhe turkoshakët janë duke na i falë.

Por ne si të marrë mësuam dhe gjuhë të tjera,

Gjuhën e krimbit sa herë që ai flet,

Përdredhjet e tij vërtetë ishin të pështira,

Kushedi sa pyje me lisa ka tharë, me gjuhën e vet.

Ne e dimë se,

Bashkë me gjarpërin ai qesh në fshehtësi,

Thashetheme bëjnë sëbashku korbat me sorrat,

Pastaj këto i ndanin me mizën e shtëpisë,

Mësuar me këtë melodi që këndon sipër kokave tona,

Ku përreth ajo le jehonën e vet të melodisë.

Pastaj unë pyeta bulkthin,

Ku çdo pyetje iu përgjigj serbes,

Ju bashkohej të qarave që shpirtin shkulin,

Fola me gjuhën e luleve që kokë ulur ishin duke dënes,

Ëngjëjt iu merrnin erë, e me ta flsinin me gjuhën e vet…

KOKË A PILË?

Fryma jote shpërndahet n`ajrin e padukshëm,

E mrrol tokën me ndotjet e saj,

Fshihesh pas pëshpëritjesh që oshëtijnë zhurmueshëm,

Ti kërkon natën, kurse unë ditën dhe diellin e zjarrtë.

Shtegu i shiut është i padukshëm,

Me dhëmbët e vënë i kafshon bishtin,

Prej bokave rrëketë rrjedhin krejt turbull,

Kafshon pëlhurën e merimangës dhe lodrën,

E oshëtimat e tyre nisin.

Errësira është misterioze,

Reflekset ndijore sillen përreth me tallaz,

Ujqërit mundohen ta mbajnë të fshehtë gjumin,

Ti më the se po flas përçart.

Atëherë të thashë ta bëjmë kokë a pilë,

Për çudi për mua ra kokë e pila për ty ra.

Me këtë lojë fëminore s`ka asgjë serioze natyrisht,

Por s`e di pse hidhesh e përdridhesh,

E më pas ia kris të qeshurit si debil…

KËNGA E SHPRESËS

Dita, me gishtrinjtë trëndafili të diellit,

Tak - tak fytyrë qeshur troket në portë,

Ishte vonë kur u ngrita, retë pashë që me përtim ecnin,

Si dembele që ishin në ajër qëndronin.

Mbi gjethet e rëna duke parë ëndrra flenin,

E këngën më s`mund ta mbaja kur hijet filluan të kalojnë.

Megjithëse është mesditë harku i hënës s`duket asnjë çikë,

Shiu qëndron pezull në ajër dhe lag pemët e zhveshura,

Pikat e këtij shiu dimëror bien mbi mua që iu dukem se jam më i marri,

Derisa hijet të fillojnë e t`kalojnë kam kohë të thur melodinë,

E shkulmet e këngës udhën e tyre të marrin.

E shoh se dita është shumë afër,

E di se besimi nuk ka asnjë logjikë,

Retë me shi seç po e turbullojnë ajrin,

E gjithë bota më duket e përhimtë.

Por unë këngën nuk kam për ta kursyer,

Derisa sa nesër dielli përsëri të rilindë…

LULJA E SHKAMIT

Nën barërat e këqia e lashë gjarpërin të më presë,

"Mos u tremb" i thashë "se askërkund s`kam për të shkuar"

N`çantën time ka vetëm laps e letër,

Bashkë me ëdrrat edhe për ty kam për të shkruar.

Nëse do të lexosh mendjen time,

Të jap fjalën e burrit se s`kam për të lodhur shumë,

Ja po ta them hapur se ç`mendime bluan mendja ime,

E ti të mos lodhesh duke u zvarrisur në pluhur.

Mendimet i shkruaj mbi letër me fjalë të ngadalta,

Ata janë t` shpejta dhe të mprehta për të goditur,

Janë aq të qeta për të pritur pagjumësinë kur bie nata,

Çelin petale sapo dielli ka për të lindur.

Përmes metaforës më kot jam munduar

për të pajtuar njerzit dhe gurët,

Natyrisht që nuk kompozoj ide, por në fakte,

Më magjeps një pamje madhështore

Kur skifterët ulen mbi shkaminj,

Turrem pas lules time të preferuar,

E kjo është lulja e shkamit,

Që e çan atë në dysh.

Shshsht

Shshsht,

mos ia thuaj kujt,

Këtë që do të them mbaje të fshehtë,

Të më betohesh se askujt s`do t`i thuash asgjë,

Përveç rrugës plot me yje që të çon në qiell,

Të mos flasësh me askënd për një të fshehtë të madhe,

Ku ca të burgosur të rrezikshëm të dënuar për jetë,

Që të ruajtur me roja t`armatosura askush nuk mund t`i mbante,

Përditë ushqeheshin me pëllumba siç ua donte shpirti vetë.

Kur ua këpusnin kokën të shkretëve pëllumba,

Ata gugasnin për të fundit herë,

Fjalët hanin mjaltë e mjalti mbushej me miza,

Që shihnin një urë që s`e kishin kaluar për të fundit herë.

Me thënë të drejtën ata as e kishin parë,

Dhe jo më që t`u shkonte ndërmend t`kalonin urën e lirisë,

E këto ura për çudi si të babëzitura gëlltisnin shikimin,

Duke parë zhgënjimin modern të skllavërisë.

Shikimet gllabëronin gotat me puthjet epshore,

Ku të gjitha fshiheshin nën krahët e fluturës,

E cila gënjehej nga drita e fluturonte natën,

Kjo ndodhi në një kafene që kishte thyer orën policore,

Në këtë fillim pranëvere në Tiranë…

FJALËT E SHPIRTIT

Megjithëse jam i lidhur,

Unë prapë se prapë jam i lirë,

E në lirinë time jam krejt i pavarur,

Jam i qetë por si një luan ulërij.

E pra, unë jam mbret,

Kur flas kështu shpirti im këndon,

Prandaj në asnjë çast shpirti s`mund të heshtë,

Akordet e shpirtit si mbret më flasin gjithmonë…

DRITARJA E DYTË
Duke parë përmes xhamave të dritares,
Jashtë unë shihja një dritare tjetër,
Nëpër degët e pishës kori zogjëvë
këngën s`e ndalte,
Në mendje më bëhej sikur shihja një dasëm,
E majës sime të penës i ishte bërë zakon,
Që zërat atje valëzonin ajrin,
Me tingujt e tyre vargjet t`i thurte,
Xhamat dridheshin nga kjo jehonë.
Nga kjo dritare e dytë që më përvijohet,
Pemët për çudi më duken se nuk janë hiç reale,
Ato rriten nga ajri duke rënë si pluhur, s`iu besohet,
Oshëtimat e zërave përplaseshin mbi xhama,
E nga dridhmat e tyre ato ishin krisë,
E ju do t`iu duket se po iu flas pallavra,
E marrinat prej mendjes time udhën e tyre kishin nisë.
Kur dëgjoja tingujt e këngëve që këndoheshin gjithë hare,
Shihja se ata vizionin e shihnin me muzikë,
Veshjet e bukura copë e çikë e thërmonin të ftohtin,
I shihja me sytë e mi se si shkriheshin shakullinat e dëborës,
Që penën time e bënë të shkruante,
E prej saj fjalët të rrezatonin si dritë.
Nga dritarja e dytë unë me të vërtetë shihja ëndrra,
Nëse dikush do t`më dëgjonte
me të vërtë do kujtonte se kam lajthitë,
Shihja një vajzë të bukur si perri duke udhëtuar nëpër flakë,
Flokët i kish të kuqërremtë dhe sytë krejt lajthi,
Dhe një publik në qiell që e duartroket me brohori.
E pra, syrit tim nuk i mungon asgjë,
Shoh tek ju se shihni përmes dy dritaresh,
Një funeral shoh në ajër,
Gurin e varrit e dalloj se është prej alabastri,
Llogaritjet i bëj të sakta
Duke vizatuar rrethin me anë të kompasit.
Kurse varrimin e shoh duke parë hapsirën e alabastrës,
Dhe duke qenë i krisur,
Perimetrin e lexova atje se ishte dy fish,
E mendja përsëri ma ngatërronte,
Megjithëse përllogaritjet sipas formulës,
Krejtësisht të sakta ishin,
E prej dritares së dytë s`i besoj më syrit tim…

Read More

Prend BUZHALA: Çast antilirik 3

MËSIMET E VËSHTIRA TË NJË PRINDI TË ZHGËNYJER

PËR TË BIRIN, PAS PLAGOSJES PËR VDEKJE

Së pari u dëgjuan krismat në drejtim të veturës,

pastaj qytetari brenda plagoset rëndë.

Djali i tij humbi toruan, s'kishte si ta ndihmonte.

Në ato çaste, prindi po ia jepte të birit

mësimet testamentare për jetë:

1.

Posa të zgjohesh në mëngjes, dije,

të pret vetëm fatkeqësia,

duhet të merresh me punën më të pistë

për të mbijetuar.

E para e punës, mos ji i ndershëm.

Hiqu nderit, pash të madhin Zot!

Hiqu Fjalës së urtë! Kush ia ka pa hairin!

Ashtu, biri im! Tash e ke në rregull:

ti i kupton Ligjet e Tregut, çka kërkon bosi yt,

për t'i shërbyer bosit tënd, punëdhënësit a shefit.

Kur të shkosh në Serbi:

atje të pret gazda i dikurshëm,

në xhepin tim të këmishës i ke adresat,

numrat e telefonave dhe të hoteleve

emrat e tyre dhe emrat e rrugëve.

Atje do ta kesh për detyrë

cilat armë fshehtas i shet në tregun e zi

e cilët artikuj për konsum të gjerë,

cilat targa t'i përdorësh nëpër sa e sa shtete,

si t'i ndërrosh veturat, trenat, automjetet

dhe njëqind mjeshtri e dreqni tjera për të pasur sukses.

Mos harro pra:

atje të ndihmojnë kumbarët tanë të mirë.

Kur të shkosh në Shqipëri,

do të gjesh miq të zhdërvjelltë

që t'i mësojnë zejet e mashtrimit me pasaporta,

bëhesh shtetas dhe atdhetar me pasaportë shteti

për të lëvizur lirisht

veç mos i ngatërro emrat e ndryshëm,

një për Serbi, një për Shqipëri e një për Evropë,

sidomos këtë për Turqi, sepse këtu të duhet të shkosh

për t'iu shërbyer bosëve tanë

që t'ua dërgosh paratë

në bankat që askush nuk i kontrollon.

Në Shqipëri do të gjesh sa të duash miq

që t'i mësojnë labirintet e shitjes së drogës

dhe vrasjet me porosi,

mos u bëj i ndjeshëm për to,

kryeje punën ashtu i qetë, qetësisht, pa zhurmë,

dhe largohesh sikur kurrë kurrgjë s'ka ndodhur,

mos lejo kurrfarë dëshmie afër vetes,

punë e madhe pse derdhet gjaku,

me atë punë le të ushqehen mediat, politika dhe policia,

s'është puna jote të shqetësohesh për to.

A po sheh se tash mua këtu kush po më rrethon?

Ku janë miqtë?

Çfarë miqsh ka, pash të madhin Zot?!

Në Itali mësoji përmendësh

emrat e hoteleve, rrugëve dhe shtëpive publike,

të duhen për t'i vënë kontaktet

me zonjat e rënda që shesin trupa femrash,

sidomos kryeje mirë detyrën me gomone

dhe mësoje mirë zejen e lirimit

nga rrethimet policore-ushtarake.

2.

Ndërsa prindi po jepte shpirt, i mbuluar me gjak,

djali e mbuloi me batanije,

policia e merr kufomën dhe e dërgon në spiral

për analiza të mjekësisë ligjore.

Ndërkohë, në restorantin përballë

dëgjon lajmet për vrasje,

dhe për rritjen e produktit

e të mirëqenies sociale.

Iu duk se po e hante ditën dhe diellin

në vend të drekës.

Se po pinte sirenat e autoambulancës

në vend të një birre të ftohtë.

S'kishte më asgjë për të humbur.

Rrugëve të parajsës po vraponte vetura

me trupin e pajetë të babait.

Rrugët e parajsës u hapën edhe për të birin.

(11 maj 2021)

Read More

Prend BUZHALA: JETA SI LOJË DHE EKZISTENCË

(Çaste eseistike: me poezinë "Fati" të Ali Podrimjes)

Ka disa vepra që trajtojnë temën ekzistencialiste, dmth vepra që trajtojnë probleme të ekzistencës njerëzore. Në jetën e tij njeriu ka frikë nga fati që e ndjek apo frika për pasigurinë e nesërme. Hasim njerëz të vetmuar, të lënë në stihinë e fatit; ata njerëz fatzi janë të goditur nga jeta për shkak të vuajtjeve të pafund; dhe jeta e tyre përfundon tragjikisht. Pasiguria dhe ankthi ndërlidhen me problemet ekzistenciale, kurse personazhi është ai që e kërkon kuptimin e jetës. Për ta njohur më mirë këtë domethënie të jetës dhe të ekzistencës së tij, gjithsesi që në shtigjet e tij jetësore personazhi has në pengesa e vështirësi të shumta, mu si ata heronjtë e përrallave që kapërcejnë pengesa të paimagjinueshme dhe në fund gjithçka përfundon me një fund të gëzuar a hepiend.

1.

Ndryshe nga shkrimi përrallor, çështjet ekzistenciale të një vepre shpesh ngrihen në shkallë të përgjithshme, nacionale, siç janë, bie fjala, veprat poetike të Ali Podrimjes. Te vepra e tij poetike "Fund i gëzuar" (1988), gjendet edhe poezia "Fati", e shkruar dhe e botuar diku më 1980, që paralajmëronte furinë ekzistenciale kundër një kombi:

FATI

Ai që humb në fushëbetejë

Kur ti luan

me vetveten

është shenjë e mirë

do të thotë ti ekziston

Ai që të ndjek vazhdimisht

të ther e të vret

kur ti udhëton në jetë

është shenjë e mirë

do të thotë ti megjithatë ekziston

Ai që nuk të dëgjon

as nuk të sheh

kur ti kapërcen flakëzezën

është shenjë e keqe

do të thotë ti ke humbur lojën

Sikur gjithçka i ngjet një loje përrallore dhe e tërë jeta e një protagonisti përfaqësues (një Ti është vete përfaqësuese, që i drejtohet secilit prej nesh), e ku gjithçka rrudhet te kjo ekzistencë, te ky fast krejtësisht i zhveshur. Pothuajse kufizon me fatalizmin. E mira përfundon te përpjekja për ta kapërcyer këtë fat të keq, këtë hapësirë ekzistenciale të ngushtuar fatalisht. Pothuajse i tërë vëllimi "Fund i gëzuat" përshkohet nga përqendrimi poetik tek problemet etike-morale të njeriut modern, te analitika e botës shpirtërore të njeriut, te drama metafizike e këtij njeriu. Më tutje jepen kërkimet për çështjet e njeriut përballë amshimit, pamundësia për të komunikuare me botën jashtë njeriut, dhe, sidomos, tjetërsimi shoqëror e individual. Për deri sa proza do të gjurmojë ndjesinë e fajit, pendimit, mëkatit, frikës dhe shqetësimeve të brendshme psikike; lirika hedh dritë te margjinalizimi i njeriut si qenie shoqërore, ndërsa bota përreth shfaqet aq armiqësore:

Ai që të ndjek vazhdimisht

të ther e të vret

kur ti udhëton në jetë

është shenjë e mirë

do të thotë ti megjithatë ekziston

2.

Dhe, për deri sa romanet shtrojnë shumë pyetje ekzistenciale, që nga proza e e viteve '30 (Spasse: "Pse?!", Anton Harapi: "Valë mbi valë" apo tregimet e Migjenit, Ernest Koliqit etj); do të vijnë romanet moderne, moderniste e deri te këto postmoderne, që e përdorin si procedim letrar defabulizimin e ngjarjes dhe shkruhet si roman situatash e jo ngjarjesh. Përqendrimi ndalet te këto situata të brendshme psikologjike, te analitika artistike e gjendjes së tillë të brendshme meditative e shpirtërore, kurse personazhet përfaqësojnë ide më shumës e tipizime a shtresa sociale a nacionale, dhe kur romani ligjëron në veten e parë, atëherë personazhi shfaq autoanalizën, autokomentimin, përgjithësisht situatën e vet ekzistenciale.

Më tutje edhe poetët arrijnë të shtrojnë probleme raportesh mes historisë dhe ekzistencës, mes realitetit dhe artit. Aty do të shfaqen e shqiptohen edhe marrëdhëniet mes gjuhës dhe jetës.

Ai që humb në fushëbetejë

Kur ti luan

me vetveten

është shenjë e mirë

do të thotë ti ekziston

Jeta kuptohet si mbijetesë, pra si ekzistencë dhe si lojë tragjike. Ajo shndërrohet në marionetë të atij që i ka në duar fijet e sundimit, me mashtrimin, skllavërimin, shtrembërimin e të vërtetës përmes mediave, kontrollin e mendjes. Kurse Ali Podrimja na shkon në përputhje me mendimin e Victoria Aveyard; "Rreziku është pjesë e lojës."

3.

Te kjo lojë folësi lirik kërkon mençurinë dhe aty ai u zbulon njohjet e vetvetes, kufijtë deri ku arrin mendja e ekzistenca e tij fizike e shpirtërore. Është fat që së paku njeriu është edhe lojtar në këtë fushëbetejë, pra, është vetvetja. Ti, po e zotërove atë lojë, do ta krijosh lojën tënde. Domethënë: do ta krijosh kohën tënde për ta mposhtur një regjim totalitar, një shtypje e çfarëdo qoftë mbi qenien e kombit. Je lojëkrijues, realitet-krijues. Je ëndërrkrijues, je mjeshtri.

A është jeta LUFTË apo LOJË?

Njerëzit e urtë (dhe të perëndishëm), thonë se ekziston Loja e Dhënies dhe e Marrjes në jetë.

Këshilltarët spiritualë na thonë: te kjo Lojë, atëherë, ne shohim anën tonë të mirë, le ta fshijmë anën e errët dhe ta përfytyrojmë realizimin e TË MIRËS NË JETË. Nga kjo Lojë po e JAPIM (e dhurojmë) të mirën tek vetvetja dhe TA MARRIM të mirën...

E nëse kjo ekzistencë a kjo mbijetesë hsitorike a sociale, na është një ekuacion me shumë të panjohura, atëherë nuk është çudi spe afti i njeriut është peng i kësaj loje:

Ai që nuk të dëgjon

as nuk të sheh

kur ti kapërcen flakëzezën

është shenjë e keqe

do të thotë ti ke humbur lojën

Për deri sa realiteti e luan lojën e vet, sfida qëndron para teje edhe te këto humbje: loja e prodhuar nga ky realitet sikur e ngërthen inteligjencien e vet të fshehur! Domethënë: në këtë përballje ti je humbësi, humbësi i betejës a i lojës. Është ajo situatë, ku njeriu nuk kënaqet të ,zë vetëm me sporte, apo vetëm me video-lojëra, por edhe me emocionet njerëzore, siç na sugjeron M. Jagadesh Kumar, akademik de autor indas: "Fati është si një lojë, fitimi i saj varet nga performanca juaj... Nëse po e luani ndeshjen pa plagë, nuk po e luani ndeshjen, por po e shikoni ndeshjen. Nëse po e luan lojën me plagë, nuk po e luan lojën, po e zotëron lojën".

Shkrimtarët duan të na thonë se sa të ketë jetë njerëzore, do të ketë edhe lojë të jetës, lojë me jetën e mbi jetën. Rregullat t'i dikton dikush tjetër, po qe se vetë nuk arrin t'i krijosh ato!

E po, jeta është e tillë: edhe kur qeshim a kur qajmë, edhe kur humbim apo kur fitojmë.

Kryesorja, të mbahesh mend për luftën e mirë dhe lojën e mirë. Se a bëhet kjo për dashuri apo për ekzistencë, për folësin lirik të poezisë nuk ka fort rëndësi: të dyja e kanë pikësynimin më të lartë. Pas humbjes ti rimbushesh. Merr frymë. Vjen një proces ritranformimi e proces besimi.

Atëherë, ti fitoje jetën dhe lojën tënde me të; ajo thur aq mahnitshëm përjetime, ngjarje...

(24 shkurt 2021)

Read More

Prend BUZHALA: DORACAK PËR ZËRIN BRENDA VETVETES

(Tregim me pak fjalë)

Ishin ulur pranë e pranë. Ishin zgjuar herët për ta kaluar një ditë pushimi buzë lumit.

1.

Gruaja shikonte bukurinë e atij mëngjesi mbi lumë: si e çanin rrezet e diellit shpatin e malit; si binin mbi ujët e artë të lumit, spërkatur nga një mjegull e bardhë; si e bënin lojën magjike e misterioze bashkat e lehta të mjegullës me valët e lumit; si krijojnë imazhe të pakapshme fijet e kallamishteve, drurëve dhe bimësisë tjetër rreth lumit, me përhumbjet e tyre, kësaj përhumbjeje zogjtë i bashkoheshin qetë-qetë me cicërimat e tyre. Pamjet ishin surrealiste, misterioze e magjike njëkohësisht.

Burri kishte mbyllur sytë: dukej se e sfidonte këtë bukuri dhe gruan që ishte magjepsur nga pamjet mëngjesore. Mori frymë thellë. Nuk dëshironte të dinte në ishte mëngjes apo mbrëmje, nuk dëshironte të dinte për nocionin kohë, madje e shleu fare, ashtu, symbyllur këtë rrjedhë reale të kohës nëpër sekonda, minuta, orë apo ditë. Kohës ia jepte kuptimet që dëshironte: i shtonte asaj të tjera atribute, ia hiqte ato që njerëzit e ndanin në sekuenca, në minisekuenca, në rrjedha epokash... I pëlqenin vetëm përsiatjet e tij, ashtu në kotullim. Mendonte se si do ta shkruante një Doracak për Kohën pa nocionin e saj.

- Zgjohu e shikoje këtë mëngjes. Njëherë në jetë e sheh se ç ‘pamje ke, se 'mistere fsheh brenda vetes.

- Më lë të qetë. Të ftoj edhe ty t'i mbyllësh sytë e të përsiatësh për kohën jashtë vetvetes. Janë mistere më magjike se ato që ti i sheh.

Lumi ishte i qetë, i patrazuar.

2.

Vazhduan ashtu tërë ditën: pamjet këmbeheshin njëra me tjetrën. Mjegulla e bardhë u hoq vetëm kah mbrëmja. Mbi natë erdh një mjegull e zezë, sterrë.

Burri i çeli sytë vetëm kur ra errësira e mbrëmjes mbi tokë. Një errësirë e plotë, meqë nuk kishte hënë as dritë yjesh. I ngjante pamjes së ditës, kur ai gjendej në përsiatje.

U nisën.

Si ta gjenin rrugën deri në shtëpi?

- Më ndiq mua, - tha gruaja.

Ajo ecte sipas ritmit të lojës së mjegullës që e kishte parë mbi sipërfaqen e dheut.

Burrit iu duk që koha u shthur, iu kthye realitetit. Kishte humbur ndjesinë e hapësirës, kur iu kthye nocionit kohë. Lumi po turfullonte tash nga ujërat. Ishe shqetësuar. Koha pa hapësirë qenka një univers kaosi. I dëshpëruar, zuri ta kapte dhimbja. U ndal të merrte frymë; në këso rastesh, gjendet ai Çasti i Artë për ta shfuqizuar Doracakun e tij, të shkruar përmes përsiatjesh, pa germa. Atëherë e kuptoi që duhej ndjekur Udhëzuesi i brendshëm, i lirë, për ta mposhtur ndjesinë e humbjes së energjisë, ndjesinë e zhgënjimit dhe të vdekjes shpirtërore. Thyerjen e vetvetes në kohë.

- Ç'po më trazon ky lumë, me këtë zhurmë të mbytur e të rëndë, si frymëmarrja ime, - tha burri.

- Lëre lumin të qetë. Lumi shkon rrjedhës së vet, krejtësisht i qetë. Por ke dalë ti nga shtrati yt. Merr frymë ashtu si pranë lumit...

- Unë po shkoj një rruge tjetër. Këndej, kah po më çon ti, me lojën tënde, po e ndiej veten keq. I gjeta shenjat se kah duhet të ec. Shihemi në shtëpi.

I vinte habi, si nuk e humbiste gruaja drejtimin e saj?

Ishte një udhëzues hyjnor që i erdhi në ato çaste, si zë i kërkimit brenda vetvetes. E kërkoi dhe ai u shfaq.

U gëzua si fëmijë.

(7 shkurt 2021)

Read More

Kujtim STOJKU: PUSHTETI

 

                                                   Tregim

Artur Guri sapo kishte marrë postin e ri ministror. Tashmë në krye të kësaj ministrie shihej një fytyrë e re, që me thënë të drejtën sa ia dëgjuan emrin dhe e panë në televizion, shumë u shprehën pesimistë, kurse një pjesë tjetër tundnin kokat duke thënë, “Se ai nuk është për atë vend.”

Megjithëse ai ishte një figurë e re që askujt nuk i kishte shkuar ndërmend se do të bëhej një ditë deputet, dhe më pas do të merrte një nga postet kyç në qeverinë e re, atë të ministrit. Epo njerzëve u çlodhej syri në ekranet e televizioneve kur shihnin një fytyrë të re dhe nuk nxitonin që të ndronin stacionin si herët e tjera kur shihnin të njëjtat figura duke tjerrur papushim një frazeologji boshe sa i bënte telekshikuesit që të ndërronin kanalin e televizorit. E pra, përveç rrëmujës së përhershme të fjalëve nuk kishim asgjë të veçantë. Gjysmën e parë të vitit, mnistri i ri, themi i ri sepse edhe nga mosha ishte mbi të tridhjetat, i kaloi me një axhendë të ngjeshur veprimtarish në ministri dhe në dikasteret që vareshin prej saj. 

Gjithë ky aktivitet intensiv pasqyrohej nga të gjitha ekranet televizive ku publiku për herë të parë filloi që të shihte tek ai shenjat e simptomës nevrastenike. Por, më pas edhe ai filloi që të jepte ndryshimet e para. Gjëja e parë që bëri sapo mori këtë titull të lartë shtetror, porositi një qen të rracës “Sharpei”. Pas kësaj, ai ndryshoi edhe mënyrën e të fjeturit. Arturi nuk flinte më në krevat si të gjithë njerzit e tjerë, por filloi që të flinte në një gotë me ujë. Këto ishin dy të reja që ai po fuste në shtëpinë e tij pas marrjes së pozicionit si titullar i lartë në ministrinë X. Idetë për të sjellë diçka të re i kishte pasur që më parë dhe tani ai po i bënte realitet. Kot nuk thonë se duhet të kesh fat që në një moshë kaq të re të ngjitesh në majat më të larta të pushtetit duhej me patjetër që të kishe lindur me këmishë, dhe ai me thënë të drejtën kishte lindur me këmishë, kështu i kishin thënë.

 Tashmë, ministrit të ri koka i ishte mbushur me lloj - lloj fantazish. Të gjitha këto mendime përshkonin trurin e tij deri sa e zinte gjumi brenda gotës së ujit, dhe shihte ëndrra që nuk kishte qef që të zgjohej asnjëherë. P.sh, njëherë pa në ëndërr sikur ishte duke notuar në një lumë me ujë të kaltër. Notonte e notonte me gëzim dhe nuk ndjente lodhje kurrë. Përzihej me shkulmat dhe zhytej në thellësi të ujit të kulluar dhe më pas dilte në sipërfaqe. Tek notonte, ai erdhi ngadalë duke u transformuar në peshk. Mirëpo për habinë e tij uji i lumit erdhi dhe u turbullua dhe sytë nuk po shihnin më qartë. Ndodhte që kur binin shira me rrëmbim, uji i zallit turbullohej dhe peshqit dilnin afër bregut për të notuar duke mos parë qartë. Për ata që e njihnin shumë mirë këtë fenomen të natyrës, e zinin shumë lehtë peshkun vetëm me disa kosha të thjeshtë thurur me dega shelgu duke i zhytur në ujin e turbullt, dhe peshqit me aq tru sa kishin, duke menduar se po shpëtonin nga ajo hata që i kishte gjetur, përfundonin në kosh. 

Hapte dhe mbyllte qepallat për të qartësuar shikimin dhe për të dalluar bregun, por, bregu i dukej se ishte shumë larg, ngandonjëherë i bëhej sikur i afrohej dhe ai s’kishte më fuqi që të dilte matanë në breg. Lumi sapo vinte dhe po fryhej vazhdimisht duke sjellë me vete trungje, degë e shumë të tjera. Kur ai përpiqej që t`i shmangte këto, herë duke u zhytur në ujrat e turbullta të tij herë duke u përpalsur me trungje dhe pemë që ishin shkulur nga prurjet e këtij lumi të çakërdisur, papritur përqafe iu var një gjarpër i madh.

 Ai lëshoi një britmë të madhe e cila humbi në oshëtimën e zallit që u zhduk grykave dhe luginave. I mbuluar plot me djersë, rrotullohej sa në njërin krah në tjetrin, dhe përmes këtyre thirrjeve të mbytura u zgjua. Kur u zgjua, ai pa se uji në të cilin kishte fjetur në gotë kishte marrë ngjyrë të zezë dhe i dukej sikur ishte në një gjol të zi. Ai, me thënë të drejtën sa binte në gjumë brenda gotës së ujit, uji fillonte nga pak që të merrte ngjyrë të errët derisa kur zgjohej në mëngjes ishte bërë krejt i zi. Ai u deh nga sytë, dhe shikoi me kujdes në gotë. Uji ishte shumë i zi. Zemra e tij filloi të rrahë me shpejtësi kraharorin.

 Në këtë moment qeni i tij që flinte tek dera u zgjua. Pastaj shkoi në tualet dhe filloi që të bënte tualetin e mëngjesit. Shkumoi fytyrën me pastë të shtrenjtë dhe filloi që të rruhej. Akoma ishte gjithë ankth nga gjumi i natës me ato ëndrra të përbindshme që kishte parë. Por meqë ishte kohë pranvere dhe gjithçka po bleronte, ai mendonte me vete se në këtë stinë ëndrrat nuk dalin. Këtë ai e kishte dëgjuar nga gjyshja, dhe i erdhi mirë që këto ëndrra ishin parë në këtë stinë të mrekullueshme. Banjoja kishte një hapsirë tre me tre m. Ajo ishte mjaft e bollshme dhe ishte e paisur me të gjitha aksesorët e saj. Dera prej duralumini ishte me ngjyrë dushku, dhe pas saj ishte vendosur një pasqyrë e madhe me përmasat e derës. Anash ajo kishte një kornizë prej druri të arrës e punuar me kujdes nga një mjeshtër i punimit të drurit.

 Pasi mbaroi tualetin e mëngjesit dhe po mbaronte së fshiri kokën me peshqir me push të butë, qëndroi para pasqyrës. Për çudinë e tij e ai pa një qen të madh leshator që kishte nxjerrë gjuhën dhe atij iu duke se e përqeshte. Fytyra e tij u transformua përnjëherë në një fytyrë qeni. Ai filloi të ndjejë të pështirë për veten e tij, dhe për çudi kjo po i ndodhte pikërisht për herë të parë pasi ai kishte marrë detyrën dhe postin më të lartë shtetëror. Mbylli dhe hapi sytë, por, qepallat iu dukën shumë të rënda dhe tek po i hapte dhe i mbyllte ato iu dukën se kërcisnin si trina gardhi.

 Ai pa se pasqyra kishte filluar të vishej nga pak me avull, dhe se konturet e tij të transformimit në qen po i shihte në mënyrë të turbullt. Megjithatë ai pa përsëri atë fytyrë qeni që tashmë kishte hapur gojën dhe i dukeshin ato dhëmbët e mprehtë. U kthye me vrull nga para pasqyrës që të dilte në sallon, kur për habinë e tij u përplas me qenin i cili qëndronte i ulur në bisht pas tij. Ai e shikoi njëherë të zotin me vështrimin e të kthjellët për të kuptuar nëse i kishte megjithë mend atë goditje që mori padashur nga këmba e tij, i cili në të njëjtën kohë lëshoi edhe një angullimë mbytëse. Pastaj ai kaloi përmes hollit të bollshëm të mobiluar me kolltukë të veshur me lëkurë ngjyrë pana, dhe u fut drejt e në dhomën e gjumit. U afrua tek dritarja dhe filloi që të shikonte tej përmes xhamit të dritares i zhytur në mendime të thella. 

Befas ai u shtang nga çfarë po i shihnin sytë. Përmes xhamit të dritares, ku rrezet e diellit krijonin reflekse shumë ngjyrshe, më shumë dominonte ngjyra prej ari, dhe ai pa para fytyrës së tij diçka të madhe dhe e zezë që qëlloi me një armë tip pistoletë  e cila lëshoi një oshëtimë të madhe, dhe pastaj kjo menjëherë fluturoi jashtë nga dritarja. Ai u mundua që të dallonte më mirë nga pas xhamit, por frymëmarrjet e shpeshta e kishin veshur xhamin me avull dhe ai atëherë hapi me rrëmbim kanatat e dritares. Puhiza e ajrit të freskët të mëngjesit i gudulisi fytyrën dhe iu duk se vështrimi ishte më i qartë e më i kthjellët, kur për çudi ai pa se ishte qeni i tij ai që fluturoi jashtë i cili ikte si shigjetë, ndaloi në çatinë e shtëpisë së vilës përballë e dukej tamam si një sorrë.

 Artur Guri, u ul dhe u mbështet mbi dy duart dhe filloi që të ulërijë. Ulëritjet e tij ngjanin me angullimat e qenit që ndjen erën e ujkut i cili i sillet vardallë dhe kërkon ta presë në fyt. Kjo ulëritje tërhoqi vëmendjen e truprojës që ishte me shërbim në korridor, i cili, të gjitha këto i dëgjoi me kujdes për disa sekonda duke ngjitur veshin pas derës së jashtme të hyrjes së ministrit. Pasi u mendua për disa çaste, hapi derën dhe hyri brenda. Ky ishte zoti Pehlivan i cili ishte gorilla e tij, i cili menjëherë sapo hyri në dhomën e shefit të tij instiktivisht pyeti:

- Çfarë po të ndodh? - E pyeti menjëherë Pelivan Cjapi, - mos jeni gjë i sëmurë?

Artur Guri u qetësua dhe fërkoi me dy duart sytë e tij. Pelihvan Cjapi ia kishte ngulur vështrimin gotës që qëndronte mbi tryezë dhe nuk po ia ndante.

- Çfarë keni futur këtu? - E pyeti ai.

- Unë nuk e di, - u përgjigj Artur Guri.

Pehlivan Cjapi u zhduk menjëherë. Qeni fluturoi përsëri përmes dritares dhe u ul në vendin e tij dhe ia këputi gjumit. Artur Guri shkoi tek tavolina dhe mori gotën që të pinte ujin e zi dhe shpirti i tij u bë i kulluar…

Read More

Kujtim STOJKU: NË TREGUN E ZI TË FJALËVE

                                                                               

                                                              Tregim

 

Ai qëndroi për disa çaste në këmbë para derës së asaj ndërtese ku hynin dhe dilni njerëz të shumtë. E përqëndroi edhe njëherë vështrimin mbi gërmat e mëdha dhe të ndritshme me ngjyrën e qumshtit, dhe duke dyzuar shkeli mbi pragun e derës duke hyrë brenda. Filloi që të shikonte me vëmendje dhe me hollësi çdo gjë, që nga klientët që flisnin ca me zë të lartë e disa me zë të ulët e deri tek etiketat e reklamave shumëngjyrëshë që binin menjëherë në sy.

Ai nuk deshte që të ishte këtu sepse e urrente këtë vend. Hapsirat e mëdha të dhomave nuk ishin të rregullta dhe me përmasa të njëjta. Disa ishin të ngushta dhe të gjata, disa të tjera të gjëra, kurse disa të tjera mbuloheshin nga perde të cilat hapeshin dhe mbylleshin përmes një litari të mëndafshët ku në të dya anët e tyre qëndronin të varura mbi derë në atë litar ca vjeturina që të binin menjëherë në sy. Shumë nga ato dukeshin se do të rrëzoheshin përtokë nëse dikush do të teshtinte kundër tyre.

Tek disa dukeshin shitësit që ishin duke shikuar jashtë dhe e kishin hequr vëmendjen nga klientët e tyre. Ata ishin gati të jepnin alarmin nëse policia do të vinte përmes këtyre klientëve të shumtë që endeshin nëpër këtë shitore sa në njërën në tjetrën. Të tjerët u ulën në errësirën e këtyre dhomave që më shumë u ngjasonin stallave sesa një qendre moderne biznesi ku tregtohej një mall i çuditshëm, të cilat ishin të përgaditur për të shqyrtuar gjatësinë, gjerësinë dhe erën e nevojës së një klienti eksplorues potencial, ku secili profesionalisht ishte i sigurtë se do të njihte klientin përsëritës, blerësin e trillimit dhe, agjentin e fshehtë.

Heshtja ishte një shpresë shtypëse ashtu siç është gjithmonë në këto tregje. Ky nuk ishte një vend ku fjalët ishin rrëgjuar, por as ata që ishin prishur, dhe ata i mbanin gjallë. Kjo atyre as që u interesonte. Këtu ju mund të gjeni me kujdes folje të ndryshme që jantë vendosur gjithë zbukurim në një kuti dhe shiten. Parafjalët kur fliten mezi që dëgjohen. Emrat e specieve të papërshtatshme me zor mund të gjenden sëbashku në të njëjtin zarf copë e çikë. Sa pak respekt për fjalët po ashtu edhe për klientët.

Sa herë që vija këtu unë betohesha se do t’i përdorja me shumë kujdes fjalët e mençura që kisha mësuar dhe dëgjuar. Për këtë përdorja një rrëfyes magjik që e mbaja gjithmon në xhep. Sa herë gjendesha ngushtë në këtë treg të flamosur e nuk i kuptoja fjalët, nxirrja nga xhepi aparatin e telefonit të celularit të cilin ma kishin bërë dhuratë, dhe shfletoja në të fjalorin e Gjuhës Shqipe. Por fjalët që unë kërkoja në të nga ky treg i zi nuk gjendeshin. Fjalori heshtëte dhe më dukej se rënkonte. Atëherë fillova që të ndjek një rrugë tjetër. Fillova ta vizitoj tregun çdo muaj e çdo mesjavë derisa të shterej në kuotën e shtatë ditëve duke cituar fjalët e harxhuara. Me këtë rrugë që filloi të ndjekë, ai me siguri mund të mbetej pa folur derisa kuota e fjalëve të tij të rivendosej përsëri javën e ardhshme. Por ai donte që t’u tregonte fëmijëve të fqinjëve që të dilnin nga lëndina e tij e çmuar. Ose t’i bënin propozime dashamirse gruas së tij, ose të politizoheshin në punë.  Oh! Ai mund të bënte gjeste dhe veprime gjerësisht jashtë pavarsisht nga rezultatet e dëshiruara. Por fjalët ishin të menjëhershme dhe ranë kështu në skicën e një procesi. Ata për dreq u kufizuan nga disa rregulla që janë tepër të përpikta. Po kush dreqin i shpiku këto rregulla që të lodhnin kokën?

Kështu që ai u lëkund në mendimet e tij dhe u bë dyshues sepse ishte duke i blerë fjalët në tregun e zi, fjalë që me keqardhje duhet ta pohoj se njerëzit kishin hequr nga pjesa e tyre një sasi të caktuar. Këto ishin fjalë jetime nga një vdekje e papritur si p.sh arresti kardiak, por këtu kishim edhe një fenomen tjetër të çuditshëm që sa vinte e bëhej më i rrezikshëm nga ata që e mbanin veten si elita e kombit, inteligjenca e kombit të cilët në mënyrë krejt të dhunshme rrëmbenin me forcë fjalë ku të mundnin duke shkelur çdo rregull gjuhësor, dhe nuk ishin në gjendje që t’i mbronin ato.

Nëse vetëm qeveria apo një entitet i përbashkët menaxhon fjalët e papërdorura, atëherë është e paligjshme që t’i korrigjosh fjalët. Ata mund të shkojnë me tepricë në magazinë, të vendosen në vende të përbashkëta dhe të magazinohen e ta rifurnizojnë publikun individualisht. Por prapa ka gjithmonë hendeqe.

Ai kaloi së pari nëpër ca qoshe të këtyre shitoreve që tregëtonin por nuk e shikoi asnjërën. Qysh herët këto vende ku bëhej një tregëtim i produkteve të tilla kanë qenë nga më të zgjedhurat për turmat e rrëmbyera e të frikësuara për kohëmatësit e parë. Kështu që ai mendonte se duhej që të ndërronte vend dhe ashtu bëri, doli jashtë. Zgjodhi një shitore tjetër që ishte anës së rrugës e cila tregtonte gjëra të paligjshme. Ato ishin plot me vjetërsira, kishte perde që përdoreshin në dhomat e tyre private që të mos shiheshe nga rruga. Duket sikur pronari i saj e kishte përshtatur pjesën më të madhe të strukturës së kësaj rrangulline të tij dhe deshte që të bënte shpejt inventarin e të ishte i lirë para se policia të dukej dhe të fillonte punën e saj në rrugë. Në errësirë vendosi pakot e mbushura për t’i fshehur në mes atyre produkteve që ishn të ligjshme.

Foljet e gotave palstike, emrat e kanaçeve të birrës, dhe pijeve të tjera që tregëtoheshin si produkt më i shtrenjtë dhe më cilësor, e më pas vinin pjatat që ishin mbushur plot me mbiemra dhe ndajfolje në shishet e verës, në kutitë e ilaçeve nëpër farmaci etj.

Natyrisht që askush nuk mund të jetë i sigurtë për fuqinë, madje as për gjininë ose dëndësinë. Një frazë ndajfoljore përzihet me një folje, një prapashtesë është e koklavitur me një emër. Në një qoshe të fjalës “amin” të përemrave bie në bandën e mbiemrave. E pra, ky ishte ushqimi, në të pëlqeftë mirë, po nuk të pëlqeu mbathja andej nga ke erdhur.  

Me një shpejtësi të habitshme ai zgjodhi pesë shishe të vogla për të cilat nuk ishte i sigurtë dhe nuk u besonte etiketave që ishin vendosur sipër tyre ku secila etiketë tregonte se çfarë kishin brenda. E pra, këto ishin fjalët. Ai patjetër që nuk do të rrinte duarkryq duke i parë fjalët që të vuanin kaq shumë, por do t`i rishikonte ato dhe do t’i vendoste në fjali në të mirën më të mundshme.

Ai po imagjinonte se çfarë mund të kishte grumbulluar, kombinime të mundshme, kuptime të fuqishme, kufizimet në sintaksë, kur nga mendimet e shkëputi fërshëllima e bilbilit të policit. Ky fërshëllim standart i policit ishte numëri dy, një thirrje që të tërhiqte vëmendjen por njëkohësisht ishte edhe dyshim. Fryrjet e shkurtra të bilbilit ishin të njëpasnjëshme të cilat kërkonin që të ndaleshin të gjithë, por duke bërë njëkohësisht që po të gjithë të nxitonin. Nëse ai do të kapej pafjalë do të ishte përtej. Ai supozonte se ishte këtu për të marrë fjalët e paligjshme në tregun e zi, jo thjeshtë për t’i kapur në rrugën e gabuar dhe kohën e gabuar. Ai nuk ishte një soditës që shikonte ylberin që goditej nga një yll, por një ardhacak në tregun e zi për të blerë fjalë kontrabandë.

Tashmë policia e kishte pastruar dyqanin e parë, pronari i saj ishte prangosur tek muri i rrugicës dhe po nënshkruante aktin e konstatimit, kurse një klient ishte aq shumë i terrorizuar sa me një kartë në dorën që i dridhej ku ishin shënuar të drejtat e tij ia kishte drejtuar oficerit të policisë dhe, duke iu marrë goja i thoshte se të gjitha të drejtat e tij janë të shkruara pikë për pikë në këtë kartë, dhe nëse një nga këto fjalë të shkruara në një dokument zyrtar që përfaqësoheshin zyrtarisht nga oficerët e policisë ishte gabim, ai betohej në Krisht dhe Muhamet se nuk kishte asnjë faj. Mirëpo në të tilla raste policia i kishte fjalët e shkurtra dhe nuk ta zgjaste shumë. Me këto kriminelë nuk duhej humbur asnjë fjalë. Një furgon i policisë po ngarkonte fjalët që u gjetën në dyqan dhe po ruhej me rreptësinë më të madhe nga roja të armatosura.

Ata do të jenë në të për disa sekonda, kështu që fjalët e tij të reja i hodhi në një tabelë të braktisur, me fjalët e tij pronari kishte mbushur gjysmën e dyqanit të cilin e kishte ndarë për këtë punë qysh më parë dhe filloi grumbullimin e tyre me ato fjalë që as i mendonte se ishin më të ndjeshme e më pas t’i radhiste sipas rregullit. Ai do ta shpenëzonte thesarin e tij për të blerë fjalë në tregun e zi duke qenë përsëri i pagojë, por i lirë nëse do të mundëte të mashtronte oficerët që do të vinin pas këtyre që po iknin.

- Heej, ju atje ndaluni. Ndal po ju them. Më lejoni që ta kontrolloj atë pako që keni në dorë.

Oficeri i policisë ishte vetëm shtatë metra larg tij dhe si një elips u turr drejt tij për ta kapur. Ai u largua me shpejtësi përpara për t’i bllokuar pamjen ku shihte në zbrazëti…              

Read More

Kujtim STOJKU: ZORZOPI

 Tregim

                                             

Atë e lajmëruan në telefon që të paraqitej menjëherë në zyrë tek shefi.

Zakonisht, shefat të therresin për dy gjëra, o për të dhënë ndonjë vërejtje o për të komunikuar pushimin nga puna. Megjithë paketën e plotë ligjore që ishte nga më të mirat në vend, kur bëhej rrotacioni politik të gjithë prisnin komunikimin e urdhërit të pushimit nga puna nga shefi i ri. Andi, gjithmonë kishte qëndruar larg kësaj tollumbaceje nga e cila nuk përfitoje asgjë. Ashtu i menduar dhe i qetë duke thithur cigaren u drejtua për në zyrën e shefit.

Shefi, ishte ulur në tryezën e punës dhe ishte përqëndruar mbi monitor. Me një vështrim të shpejtë që i hodhi pa se po luante me letra në kompjutër dhe jo se kishte ndonjë punë. Por fatkeqësisht, shefat vetëm luanin me letra në kompjutër që ishte e vetmja gjë që dinin të bënin me të. Ata akoma punonin duke zhgarravitur mbi letra me stilolaps në dorë dhe nuk e kuptonin se me kompjuterin puna shkonte akoma më përpara. Po të ishte për ta as në zyrë nuk do ta kishin mbajtur, por ç'e do që ua kishin sjellë dhe e kishin në inventar. Ai vetëm në një gjë ia kishte mbushur mendjen atij, se luante me letra me të dhe koha kalonte pa u ndjerë.

 I kishin thënë se ky aparat elektronik i paisur me një program të posaçëm logjistik kryente shumë veprime të ndërlikuara. Edhe xhindët e kishin zili këtë shpikje të fundit të shkencës. Në trurin e tij ai kishte edhe muzikë e këngë si ta donte zemra, por ja që nuk dinte që t’i gjente ato derisa të vinte ai shoku që t’ia rregullonte. Apo nuk i pëlqenin ato këngët nga fshati i tij me zile dhe blegërima bagëtish, kecash e qingjash, veç t’i degjoje. Por, tani pas një ndërprereje për një kohë të gjatë nga aktiviteti “intelektual” në administratën shtetrore, u rikthye përsëri. Ja çdo të thotë të keshë partinë tënde, të luftosh për të, e më në fund ia vjel frutat asaj. 

Andi, qëndronte në këmbë pas derës së zyrës të cilën e kishte mbyllur me ngadalë, pazhurmë duke dashur që të mos i tërhiqte vëmendjen shefit. Befas, ai u kthye menjëherë nga ai dhe i nguli vështrimin mbi fytyrë. Ai i pa ngjyrën e syve që i kishte ngjyrë hirre, dhe në to lexoi kryeneçësinë e tij që e vështronte me një krekosje si gjeli në majë të grumbullit të plehut. Vështrimet e tyre u kryqëzuan. Në këtë shikim prej disa sekondash me njëri - tjetrin, Andi i pa vetëm kokërdhokët e syve që iu dukën se notonin mbi një moçal të turbullt. Largoi vështrimin nga fytyra e tij duke parë pllakat e zyrës dhe e ndjeu veten ngushtë, trupin ia përshkuan mornicat.

 Ai, ktheu kokën menjëanë që të mos e shihte drejtpërdrejt në fytyrë shefin që kishte në dorë fatin e jetës së tij. Natyrisht, që ai shefi kishte në dorë që t`i lejonte që të përtypte një çapë bukë ose ta hidhte në të katër rrugët. Kur Andi hyri brenda në zyrë, ai u ngrit nga tryeza e punës, karrigia bëri zhurmë se e tërhoqi mbi dyshme, dhe ai qëndroi përsëri përballë fytyrës së tij. Sa herë Andi kthente fytyrën në njërin krah, ai sillej menjëherë përreth tij dhe i qëndronte përballë me vështrim të ngulitur mbi fytyrë.

 Atëherë, Andi vendosi që ta mbronte veten nga ky veprim i shefit të tij. Rrëmbeu nga tryeza e shefit një gazetë që nuk ia lexoi titullin që kishte dhe e vendosi para fytyrës për t’u mbrojtur nga ai. Por ai ishte shumë i shkathët dhe inteligjent dhe s’mund t’ia kaloje në asgjë. Ai, ia rrëmbeu menjëherë gazetën nga dora dhe e hapi duke ia vënë atij para hundës që të lexonte kryeartikullin që ishte publikuar me gërma të mëdha. Në këto momente, Andi nuk duroi më por nxorri nga xhepi një çakmak me gaz dhe i vuri gazetës flakën. Kur ajo u përpi nga gjuha e verdhë e flakës e lëshoi menjëherë mbi dysheme. Por ai befas vazhdoi që të dilte përballë tij dhe e shihte në fytyrë. Andi, u tërhoq prapa ngadalë, dhe menjëherë u fsheh pas raftit të zyrës që ishte afërsisht dy metra larg tij. Për disa çaste, ai u gëzua nga pushimi i shkurtër me të.

 Vështrimet nuk ia ndanim njëri - tjetrit, dhe pothuaj qëndronim ngjitur ku fryma e tij e rëndë i binte në fytyrë duke i ndjellë krupën. Por ky pushim nuk vazhdoi gjatë. Shefi u turr drejt raftit të zyrës duke ecur këmbadoras dhe atij iu dukej si një kafshë me katër këmbë, kur papritur u shfaq përsëri para Andit duke u ngritur me dy këmbë nga poshtë raftit të zyrës. Nga ky nxitim i tij raftet u lëkundën dhe disa dosje u rrëzuan përtokë dhe prej tyre dolën disa dokumenta që u përhapën mbi dysheme.Tashmë durimit të tij i erdhi fundi dhe ia nguli përsëri vështrimin mbi fytyrë. Kur ai hapi sytë e pa se ishte duke qëndruar përballë tij, goja për çudi i ishte e çjerrë dhe e gjakosur dhe i shkumëzonte nga tërbimi. Ai u shfaq përsëri përpara tij duke e vështruar në fytyrë…

Read More