Sunday, July 9, 2023

Fehmi AJVAZI: “TRADHËTIA E SHUMËFISHTË”



Botohet libri i autorit Fehmi Ajvazi (ish gazetar, politolog dhe shkrimtar), me titull: “TRADHËTIA E SHUMËFISHTË” (Dosja Haki L & Kapllan R). Në përmbajtjen e këtij libri në volum prej 312 faqesh, ndër të tjera mund të lexoni: Kush ishte “shkrimtari i shpifur jugosllav” Kapllan Resulbegoviqi ? Si u kamuflua (nga një figurë kontradiktore për nga prejardhja, formësimi ideologjik dhe arsimor), në një figurë me mbulesën e “shkrimtarit shqiptarë” e që në të vërtetë, s’dinte të shkruante shqip ? Si u kamuflua pastaj, edhe në një “aktivist politik” që thoshte se, po luftonte për kauzën e drejtë të Kosovës dhe, dhe të shqiptarëve ? Si u përgatitë Kapllani në cilësinë e agjentit ushtarak të vepronte në fushat kulturo-arsimore, kur dhe pse Kapllani kaloi nga Beogradi, në Shkup? Cila është ana e errët e Kapllanit mes viteve: 1956-2022: Si e aktroi lojën e “patriotit shqiptarë”, Kapllan Resulbegoviqi në Shkup? Kush ishte Xhevdet Resulbegoviqi - kolonel i KOS-it i cili, shërbente në kazermën ushtarake të APJ-së në Shkup ? Kur Kapllani u vendos në Shkup më 1956 pse sektori i UDB-së federale në Shkup, ia hapi Kapllanit “dy dosje” si armik i Jugosllavisë”? Në kontekst, pastaj, qysh veproi Kapllan Resuli (me katër mbiemra) dhe si e kaloi: gjysmën e jetës e jetoi “si shqiptar” i kamufluar, dhe gjysmën tjetër si “serbo- malazez” i lindur ? Ç’bëri Kapllani kur kaloi në Shkup, me se u mor, ku punoi si mësues, me kënd u martua – nëse ishte martuar fare, pse u burgos në vitin 1959? Si e aktroi “rolin e patriotit të madh shqiptarë” në burgun e Idrizovës ? Kur kaloi ilegalisht në Shqipëri...? Ç’bëri Kapllani kur kaloi në Shqipëri, dhe si e aktroi rolin e “shkrimtarit” në kampin e Çermës në cilësinë e “agjentit të fjetur” ? Cila është historia e një romani që u botua nën emrin dhe mbiemrin e tij, më 1965? Si përfundoi romani me titull “Tradhëtia” ( një nga romanet më të mira të letërsisë shqipe me motiv politik dhe historik) nën autorësinë e Kapllanit? Mbasi që u botua ky roman në Tiranë, ç’farë ndodhi në Prishtinë gjashtë muaj pas botimit të romanit ? Kush ishte profesori dhe intelektuali i jashtëzakonshëm Haki Limani nga Tërnava e Preshevës, i cili u aksidentua për vdekje më 26 dhjetor të vitit 1965? Pse u aksidentua për vdekje Hakiu nga dy civil serbë, e që nuk ishin civil...? Cili ishte rrjeti agjenturorë që e likuidoi Hakiun ? Pse e likuidoi shërbimi i fshehtë ushtarak KOS (në bashkëpunim me UDB-në) profesorin e letërsisë dhe të gjuhës shqipe Haki Limanin? Çka fshihej pas eliminimit të Hakiut, vdekja e të cilit zyrtarisht u përkufizua s’i “aksident” komunikacioni? A shkruante Haki Limani? Apo, cila është e vërteta (historia) e autorësisë së romanit “Tradhëtia”? Ku, dhe në bashkëpunim me kënd Haki Limani e përgatiti “dorëshkrimin”? Si i grumbulloi të dhënat, faktet, dëshmitë dhe kështu, cila është tematika, përmbajtja, narracioni i këtij romani...? S’i ra në lajthitje Lidhja e Shkrimtarëve dhe e Artistëve të Shqipërisë, në të vërtetë Komiteti Qendror i PPSHsë në relacion me botimin e romanit, ndonëse sjelljet dhe propaganda që zhvillonte Kapllani aso kohe në Shqipëri, logjikisht shkaktonte dilema dhe dyshime publike lidhur me personalitetin e tij...? Pas botimit të romanit ( 1965), si e shfrytëzoi Kapllan Resulbegoviqi “famën” që i solli romani ? Pse iu shtuan romanit në botimin e dytë (1967) me institimin e Kapllanit edhe 133 faqe ? Ku u përgatitë, si u plotësua, dhe si u redaktua më tej përmbajtja e romanit të botimit të dytë ? Pse me urdhër të Komitetit Qendror të PPSH-së, botimi i dytë i romanit u shtyp në 20 000 kopje: “5000” kopje ( ekskluzivisht), u destinuan që të futeshin ilegalisht në mesin e shqiptarëve në Kosovë dhe në viset e tjera në Jugosllavi ? Pas botimit të dytë të romanit më 1967, Kapllani u bë një nga shkrimtarët më të njohur në Shqipëri, në Kosovë e më gjerë në mesin e shqiptarëve: Si dhe, pse kaloi Kapllani nga roli i “agjentit të fjetur”, në rolin e “agjentit aktiv”? Ç’farë bëri Kapllani pastaj në rolin e agjentit aktiv, dhe a e kishte krijuar një rrjet të fshehtë subverziv të bashkëpunëtorëve Kapllani në Tiranë ? Pse e shkroi “Programin dhe Statutin e Frontit Nacional - Çlirimtar të Kosovës” që, kishte për qëllim organizimin e një kryengritje në vitet e 70-ta në Kosovë ? Si u përgatitë dhe si e bëri planin ( me kend) Kapllani për tu arratisur nga Shqipëria dhe për t’u kthyer në Jugosllavi? Kur u arrestua Kapllani, dhe pse u arrestua ? Cila është “përmbajtja e letrës” që përgjatë burgut hetues, në të vërtetë, para se të fillonte gjykimi i tij, Kapllani ia drejtoi Enver Hoxhës? Me sa vite burg u dënua Kapllan Resulbegoviqi ? Si u shndërrua Kapllani në një “figurë të ndërgjegjes kombëtare shqiptare”, dhe cili ishte presioni politik dhe mediatik për lirimin e Kapllanit nga burgu ? Cili ishte “Kapllani i vërtetë” pasi doli nga burgu i Burrelit në vitin 1990? Si u shndërrua Kapllani në një “mandelë” shqiptarë, ndërsa që ai, thjeshtë, ishte një agjent sekret i zbulimit ushtarak jugosllav? Pse Kapllani u largua nga Shqipëria pasi që doli nga burgu dhe zgjodhi Zvicrën, në të vërtetë Gjenevën ku, edhe mori azil politik ? Pse Kapllani u kthye në Shkup – Çegran në vitin 1993 ? Pse erdhi në Prishtinë, dhe me kënd u takua? Ku shkoi pastaj, dhe ku u deklarua publikisht se “nuk ishte shqiptarë por një serbo-malazias”...? Cila ishte jeta private e Kapllanit dhe cila jeta publike mbasi që Kapllani në vjeshtë të vitit 1993, deklaroi hapur në Ulqin, pastaj edhe në një intervistë në gazetën “Pobjeda” të Podgoricës se, ai thjeshtë nuk ishte një shqiptarë, veçse një serbo-malazias? Ç’farë emra serb u la djalit dhe vajzës së tij: “Arbanit dhe Arbanës” ? Si i përçau e hasmoi mes vete shqiptarët Kapllani ? Si i manipuloi rrethet kulturo-latare për dekada me radhë: në Prishtinë, Shkup dhe Tiranë ? Çka tha, çka shkroi, çka botoi kundër shqiptarëve Kapllani për mbi 30 vite pas daljes së tij nga burgu i Burrelit ? Ndër të tjera, çfarë libra shkroi Kapllani në serbisht dhe, ku i botoi ? Si e ka mohuar Kapllani kombin shqiptarë në shkrimet e tij, dhe cilat janë “tezat” e tij mohuese ? Cila është teza e tij më e rrezikshmja e derisotme nga të gjithë ideologët dhe pinjollët e nacionalizmit dhe hegjemonizmit serbomadh...? Çka do të thotë teza e tij ”Diaspora”, e që është teza e fundit me pikëpamje raciste, asimiluese dhe shpërbërëse e kombit shqiptarë nga doktrina hegjemoniste dhe ekspansioniste serbomadhe ? A, është sot duke u zbatuar në terren kjo “tezë”, kuptohet, krahas tezave të mëparshme, si: mohimi, dëbimi, konvertimi, fetarizimi, asimilimi etj. ? Si e shkatërroi Kapllani përmbajtjen e romanit “Tradhëtia” (pahetueshëm) pas vitit 1999 ? Kur vdiq dhe, a vdiq Kapllani si serb? Kush e organizoi ceremoninë mortore, dhe ku u varros Kapllani...? Në krejt këtë histori, pse figura e Haki Limanit është e madhe, e pazëvendësueshme, pavarësisht fatit të tij tragjik? Pse duhet t’i merret autorësia e romanit “Tradhëtia” Kapllani Resulbegoviqit (Buroviqit), dhe t’i kthehet Haki Limanit...?

Monday, June 12, 2023

Arif MOLLIQI: N`ATË TETOVË PO THËRRET TELALLI

(Fragment nga libri satirik “Kreshnikët e Boksh Barutit”, botoi ShB “Beqir Musliu”, Gjilan,
2023)


N´atë Tetovë po thërret telalli
ngrihuni djem se u hap pazari
ngrihuni djem se shkoi trimnia,
deputet janë ba dhe fëmija.
Shkoj trimnia n´haxhillëk,
Parlamenti me deputet.
N´Gostivar e në Kërçovë,
Dibër Shkup e n´Tetovë,
n´kafehane dhe xhamia
politikë bajnë edhe fëmija.
N´politikë kush po na prinë?
xha Abazi si vetëtimë,
n´Kapital ka dhanë betim:
Pasha Xhaxhin, e n´krye të Stalinit,
Mao Ce Dunin... e latinin,
për të gjallë s’e ndërroj drejtimin.
S´jap dorëzim pa hangër bar
kështu me mësoi nëna e parë.
Kështu e mësoj Nënë Parti,
mos m´u prish as më kojshi.
Fjalët e saj kur i harroj
vjen ky Tosi m`i kujton,
vjen ky Tosi vjen Hysni-a...
ma kujtojnë çka ashte burrnia;
se n´Tetovë ka ardhë liria
me bordel e me sharkia.

***

Kush na vjen pas kësaj trimnisë,
Mendi trimi, fika e shtëpisë.
Për biznes e njeh Tetova,
pak ma larg edhe Kosova.
E njeh greku, e njeh bullgari,
shkau e romi dhe maxhari...
Se çka hynte brenda n´doganë
ai gjithmonë jepte imzanë.
Se çka flet nëpër mbledhi,
n´konferenca e medie,
nëpër kafe e n´qeveri...,
ia shkruan Xhafa me kalem të ti,
ia shkruan Xhafa me lezet,
gjysma e popullit s´e merre vesh...

****

Për këta trima ju dëftova,
Rrahman abejin nuk e harrova.
E di vetë, kujtoj zotnia
se sa e rëndë është atdhedashuria...
Ndoshta vetë e di Rrahmani
sa vështirë është punë vatani
me Georgevskin e Aleksandrin.
Ky Rrahmani n´parlament,
i kap punët me siklet
më të gjithë na lidh ujdi:
-Rroftë Tetova, qeveria,
rroftë bullgari, rroftë Turqia
na rroftë serbi, Maqedonia...













( “Ngucakeqi”, 2000 dhe, “Java Shqiptare”, 2001) 

Sunday, June 4, 2023

Prend BUZHALA: KUVÊNDI


(Parafrazë lirike gege)

Si âsht vêndi bahet kuvendi.
Me pleqnue punë me mênd.
Pleq thirren edhe burrat ma në zâ për urti.
Fjalën tande e thue në Kuvênd si të ka hije,
për mbasardhësit tu,
Si Zot i Vendit tand. Si në Mbledhjen ma të Shejtë,
Si në Kuvêndin ma Madhështor. Si në Festën e Zotit.
Ke përlimjen tande, tagrin tand e zânin tand aty.
E ke ti edhe amanetin tand:
si me rritë djem trima e kuvendarë.
Si me u bâ burrë i Fjalës, si me e pre fjalën në atë log.
Si me i dalë zot familjes, drejtësisë,
Si me punue për të mirën e vendit.
Si mos me i bâ lak Fjalës e Të Vërtetës.
Si me u zgjedhun ndër burrat ma në shêj.
Si me u bashkue me krenë e t’Parë t’ Vendit.
Si me kuvendun fjalë burrnie
e si me e çue peshë nji fis e nji krahinë.
Si mos me i lânë marre as shpisë e as Shqipnisë.
Si gjithmonë nëpër histori,
si me ngrehun Kuvêndin e Lirisë.
Ka me të ndodhë që në Kuvêndin e Të Drejtëve
flasin, shpërflasin e vendosin mëkatarët e të ligjtë.
Ashtu si kanë thirrë kuvênde kundër teje,
si me të shtypë e shnjerëzue.
Nën zgjedhë të huej rrin në krye të vendit ma i keqi,
Të ban gjyqe jashtë drejtësisë e jashtë Fjalës së Drejtësisë.
E ban me ty gjithçka i teket. Të len pa shpi e pa Atdhe.
Nuk ka si me shkue drejt rruga e të pabesëve.
Hyji i njeh rrugët e të drejtëve,
ashtu si i njeh zemra e Njeriut.
Ti ke bekimin tand për Atmen.
Ti e ke Kuvêndin Tand të Bekuem
për Atme e për Punë të peshueme.
Si nëpër tubime orësh e shejtnorësh,
kur i ke kremtue krejt mrekullitë.
E Plaku ka thânë:
zâ të madh për ty kam ndie, si burrë e kuvendar.
Aty, faqe botës,
dinë si me i shpallë zotimet tua e drejtësinë tânde.
I rrethuem me anmiq që shartojnë zî e prozhmojnë pa nda.
Lidh Besë shqiptare si dikur nëpër zjarme luftnash.
E sot: nëpër dengjet e paqes.
Si me nxanë vend në Atë Këshill të Të Drejtëve.
E tash e thue Fjalën e Peshueme për Të Vërtetën Tande,
në Kuvende Kombesh.
(25 maj 2016)

Friday, May 19, 2023

Kujtim STOJKU: NË ZEMRËN E NATËS

 

Ngandonjëherë ndodh gjatë natës,

Kur ajo drejt dritës rrokulliset duke dhënë shpirt,

Hijet n`mjerim digjen prej flakësh,

Degët përulen duke u tretur n`vetmi.

Duke ndjekur rrezet e hënës që bien mbi pemët,

Ku kukuvajkat dhe zogjtë e natës ulen në majë,

Me pikëllim veten fillojnë e lëpijnë,

Në zemrën e natës që rreh tik - tak.

 

Errësirën ata e mbulojnë me një lutje,

Dhe mbi tokë ata shtrojnë një qilim,

Flakët e furishme për çudi nuk shuhen,

E zemërimi rrëshqet përgjatë lartësisë.

Duke pëshpëritur fryn era por s`qetësohet,

Me ngjyrat e tij agsholi puth malet dhe fushat,

N`bregdetin e zbehtë gjatë natës era fryn me një zë,

Një erë e ftohtë që mbi tokë shiun derdhka,

E perdja e dritës valvitet lehtë - lehtë.

 

Pikërisht n`këtë rrugëtim të gjatë t`natës,

Zambakët n`zall butësisht lëkunden në heshtjen e shurdhët,

Nën velin e fjalëve në hije dalin shkëndija,

Mbi shpinat tona një pluhur na mbulon zhurmueshëm.

Unë për një kohë t`gjatë mbledh tingujt e pikave të shiut,

Që prej qiellit ritmikisht bien papushim,

Kjo këngë melodinë e ka të butë, prandaj oshëtin kaq shumë,

Ajo derdhet nga malet, lulëzon dhe rrënon shkëmbinjtë.

 

Gjithçka ndodh në këtë natë të zezë,

Ku me njëra - tjetrën jeta dhe vdekja kryqëzohen,

Nga fushat trungjet e heshtura thithin gjumin e ëmbël gjith` lezet,

Atje n`mjegull digjen hijet, lastarët e rinj po harbohen,

Nga pikat e shiut gjethet harlisen e marrin jetë.

 

E larë nga vesa e argjendtë nata ka filluar të dridhet,

Shushurijnë shkurret si gjethet në vjeshtë,

Qielli e ka t`zbukuruar qafën me rruaza të ndritshme që shihen,

Tufa zogjash fluturojnë mbi male duke iu gëzuar lirisë së vet,

Yjet flasin vargje, n`mëngjes shkëndijën duke e ndez,

Oh! Më në fund dita pushon, frutat fillojnë e piqen,

E zogjtë gjejnë një tokë të re…


Tiranë 19. 05. 2023

 

Grigor JOVANI: NJE LLOJ VDEKJE TJETER

 

(vjersha të hidhëruara, për një botë të vogël)
----------------------------------------------------

BALLO E ÇMENDUR

Lufta nuk ka mbaruar. Akoma varrosen
të vrarët e betejave, kthehen akoma
ushtarët nga betejat,
zhytur në gjak.
Bota mban erë vdekje. Nëpër rrugë
grumbullohen shpresat e të gjallëve
dhe u vihet flakë.
Varen akoma nga degët e pemëve
trutë e hedhura në erë të ushtarëve.
Do t’i mbledhë nata,
si gjithmonë,
në një përparse nëne.
Plumbat kanë shpuar tej për tej
fytyrën e qiellit. Kanë shkatërruar
helmetën e një hëne.
Ca diej të shpëlarë, që u zbardhën
nga tymrat, bien në tokë njeri pas tjetrit,
si gjyle. Formojnë kratere gojë hapura,
gati të përpijnë kureshtarët.
Një gramafon i para luftës, harruar këtu
e mijra vjet, brenda një llogoreje
luan akoma. Fton në ballon e çmendur
të marrët.

TRE KUAJ

I lidhur në litar,
në mes të një arene,
ndërmjet tre kuajsh:
- me ty,
pas teje,
përballë teje -,
mjerrë ata që panë
dhe më dëgjuan!
Tre kuaj...
Më vunë në mes
dhe më dërmuan!
Ç’fat edhe ky!
Të më përgjakësh ballin
me patkonj.
Të më gjakosësh trurin
me sofizma.
Dhe të më dhëmb ky shpirt!
Përsipër
një arene cirku.
Duke parë hallin tim,
asnjë prej jush,
nuk iku.

NJE LLOJ VDEKJE TJETER

Nganjëherë,
më ngjan vetja i shurdhët,
sikur luhet brenda meje e mungët
një tragjedi e lashtë.
Atëhere ndodh thagma: çlirohet
një tel nga harpa e gjoksit,
nota shpërthen jashtë.
Cicërima zogu apo britje bretkoce,
s’di ç’është...
Ndërsa bie muzgu dëgjohet e qara
e një lloj vdekjeje tjetër
dhe them: Erdhi! Kjo është!
Zhytur në jerm,
në fund të një gjoli të ndenjur,
dëgjoj zëra të huaj.
Me to s’është i imi.
Fluturojnë përreth djaj të shëmtuar,
ka qiell gri me re,
nuk agon
dhe mungon perëndimi.

FESTE NE DET

U mbush deti papritur anije të vogla,
blu, të verdha, të kuqe
dhe të gjithë vaporët e mbytur, si
leshterikë nëpër brigje,
dolën në sipërfaqe,
me kapitenët e tyre të gjallë
dhe me nostromët,
duke tymosur çibukët prej bambuje,
duke zgjatur përpara fytyrës
ca dylbira të gjata,
ndërsa sirenat
përshëndesin gëzueshëm anijet e vogla
shumëngjyrëshe,
që janë lodra prej letre
fëmijësh,
stërnipër
të ëndrrrës kaq të lashtë sa bota,
për të çarë dete, për të njohur vende
të pa eksploruar.
Poseidoni,
vetëm një çast zgjati kokën mbi sipërfaqe,
dhe u zhduk papritur.
Qe befasuar!

BOTE E VOGEL

M’u pështirosët! Nuk dua t’ju di
këtej e tutje!
Jeta ime dhe jeta juaj!
Do të mbyllem tek kasollja
atje në pyll,
në breg të detit,
larg jush! Me shpresë
se mbase nuk do të vuaj...
I vetëm. Duke dëgjuar
poetët e vdekur
dhe ndonjë të sotëm,
që ka mbetur njeri...
Po ç’është ky tym,
që më futet
poshtë portës?
Ah,
ma dogjët pyllin,
ma shteruat detin!
Tani, o zot, ku do rri?!

DO TE DESHA…

Do ndaloj për ty të shkruaj vjersha.
Mjaft me aspirinat e hidhura poshtë gjuhës.
“Non grata!” kujtimet .
“Stop!” me to masturbimit.
Edhe ti,
të mos shkruash asnjë vjershë më për mua.
Nuk ia vlen t’i këndosh dështimit.
Do të desha të mos ishim poetë këtej e tutje.
Të shëtisnim anës detit
dhe të mos e deshifronim.
Të na gëzonin vetëm dritat e qytetit,
kinematë verore,
baret anës detit.
Si gjithë njerëzit e tjerë të gëzonim.
Një herë e mirë t’i flaknim fjalët nga supet.
Dhe nëse nuk na ndaheshe ajo e mallkuara,
Poezia,
ta ngjeshnim në mur
dhe ta pushkatonim.
Ja, këtë do desha…
S’e bëjmë dot?
Atëhere, mirë,
vazhdojmë të shkruajmë vjersha.
========================
Athinë, maj 2023

Wednesday, May 17, 2023

Prend BUZHALA: MOS U MERR ME POLITIKË


(Ripublikim: çast anti-lirik)

Ç't'u ka tekur të merresh me politikë,
Politika s'është për ty, është një thikë,
ti s'di si ta krijosh një fytyrë tjetër që e kënaq publikun,
që di ta shkrijë çelikun,
dhe i do gënjeshtrat e ëmbla, mashtrimin e bukur.
Kjo fytyrë që e ke, nuk bën për publikun,
sepse e thotë të vërtetën,
eh, të shkretën,
e nxjerrin në Pazar të zi
zi e më zi
dhe lozin me të si të ishte kukull.
Mos u merr me politikë,
do ta shohësh se si mediet gërmojnë nëpër zorrët tua,
nëpër të pëgërat tua ata marrin erë,
e njerëzit zënë në thua,
e askush nga era e keqe nuk di të ikë,
janë si qentë që nuk u marrin erë luleve në verë.
Gërmojnë e gërmojnë nëpër pleh,
pale a e gjejnë një kokërr grurë,
he ngrënçin gur,
dhe drita e diamanteve të shpirtit tënd i verbon
e nuk shohin, as ti nuk i sheh,
gërmojnë: ti si ecën e si frymon,
para njëzet vjetësh ku ke qëndruar,
cilën fjalë para lufte e ke thënë,
si ke ecur nëpër diell e nëpër hënë,
dhe cilat mendime në kokë të kanë vluar,
i sheh si pas të pëgërave tua vrapojnë
se nga to ata jetojnë.
Mos u merr me politikë,
Mos u bëj i ligë!
E ti prapë, as nga Beteja Përfundimtare nuk heq dorë,
e ajo s’është asgjë tjetër pos një metaforë
si stoli e lirisë dhe e robërisë.
Ti thua: ekziston kjo betejë,
ekziston Bota e Mrekullisë,
për të shembur gjithçka pa vrarë njeri.
Thua: ekziston Kjo Botë Harmonie,
për mua e për ty,
ku për njeriun nuk ka kafaze, kufizime e zinxhirë,
Botë e Pavdirë.
Ekziston,
ku Evropa do të heqë dorë
nga thurja e kafazeve për njerëz e kombe e lule,
e gjithçka frymon
si rruzullim drite me kurorë,
ku do të lindë një Londër e Re kundër përgjakjes nëpër kufi,
ku s'do të jenë nëpër botë shqipëritë
jo më për t’i copëtuar ujqër e lukuni,
mbasi më nuk kanë se çka të copëtojnë,
as të mohojnë,
ku një Paris i Ri me Versajë të Re
nën qiellin pa re,
do të heqë dorë nga politikat që përgjakin popuj,
pa të përgjakshmen rrëmujë,
ku një Uashington i Ri Ëndrrën Amerikane
do ta bëjë Ëndërr të Kombeve të jetojnë të lira
siç është më e mira.
Kështu ti thua.
e mua
si cytje,
më mbetet vetëm të shtroj pyetje:
e kujt ishte toka përpara që të lindte njerëzimi?
I kujt ishte gëzimi përpara që të lindte mjerimi?
Kush na i dhuroi kufijtë dhe luftërat dhe përleshjet?
E cila mendje i krijoi mosmarrëveshjet?
Na mbeten kujtimet për Atdheun: si e krijuam Pavarësinë,
kush punoi e kush nuk punoi për të,
na mbetet t'i kujtojmë Të Parët tanë,
çka lanë e çka thanë,
në heshtje, pa zë,
ta kujtojmë besimin e fortë që e patëm dje: për lirinë,
ku janë të vdekurit e panumërt dhe pa emra e ç'ëndrra patën,
e si në dilema u përplasën.
Dhe ende Toka e Lirisë na qëndron larg.
Nuk na lejojnë ta shohim.
Ende as nuk e njohim.
Ndoshta na mbetet ta shohim nëpër sytë e fëmijëve tanë.
(Prend Buzhala, 23 korrik 2019)

Wednesday, May 10, 2023

Prend BUZHALA: NË DITËN E EVROPËS

 

(A jemi edhe ne komb kulturor evropian)

Evropa e vlerave të lirisë, ka zënë t'ia njohë Kosovës të DREJTËN E LËVIZJES SË LIRË, LIRISË SË LËVIZJES... Sot, kur Kosova Ditën e Evropës e shënon si ditë kremteje, shfaqet dhe përcaktimi ynë si komb evropian e me vlera evropiane.
1.
Por përtej një deklarimi, ka, në thelb, diçka më të thellë. Ka diçka që qëndron përtej Bashkimit Politik, Bashkimit Monetar, Bankar a Bashkimit Financiar Evropian e që është BASHKIMI KULTUROR I EVROPËS. A jemi ne edhe KOMB KULTUROR I EVROPËS? Gjeografia e përbashkët, historia e përbashkët, përkatësia në Familjen e Gjuhëve Indoevropiane, përbërës të identitetit evropian- hyjnë edhe si përbërës të identitetit evropian shqiptar.
Kosova është një shoqëri e hibridizuar me ideologji evropiane e orientale, një komb me disa besime e me prirje traditash e zakonesh sipas krahinave, me tradita të forta historike, folklorike e me prirje shpesh për t’i braktisë ato; me prirjen e theksuar INDIVIDUALISTE e me jetën konservatore në bashkësi të gjera familjare; me prirjen për ta organizuar jetën sipas KANUNIT në secilin sistem, regjim a shtet... e gjendur mes Azisë dhe Evropës, në mes botës antike greke e asaj romake dikur, në mes Bizantit e Romës më vonë, në mes krishterimit e islamizmit nën Perandorinë otomane, në mes komunizmit oriental rus dhe demokracisë europerëndimore gjatë shekullit XX... shqiptarët gjithnjë e gjithmonë kanë aspiruar Evropën.
Gjithnjë NË UDHËKRYQ, pa na lejuar të drejtohemi vetë. Pengesat na kanë ardhur nga pushtues sllavë e orientalë e jo nga Perëndimi. Nëse deri dje Perëndimi kishte paragjykimet e veta ndaj nesh (si "mbetje osmane", ashtu si na konsideron ende Turqia), këto po kjo Evropë i përmirësoi me ndërhyrjen e saj në Kosovë, gjatë vitit 1999, duke e sulmuar një Serbi "të krishterë". Porse, nuk është e habitshme, se edhe në jetën politike të pasluftës na shfaqen këto kundërthënie të së kaluarës...
2.
Ky UDHËKRYQ HISTORIK tashmë është pushtuar me Frymën e Lirisë.
Liria përbën qytetërim. Qytetërimi i Lirisë është qytetërim europerëndimor.
Vërtet, Evropa a mund të heqë dorë nga liria, nga CIVILIZIMI I LIRISË, për ta përqafuar një ideologji a besim fetar që nuk e pranon LIRINË, që nuk e pranon Kartën e Lirive dhe Të Drejtave Njerëzore, që e ka përqafuar REGRESIN HISTORIK!? Por e vërteta e ka dialektikën e vet historike: para IDESË SË LIRISË janë bërë dhe bëhen hi e pluhur idetë totalitare të ideologjive a religjioneve që i mohojnë këto vlera të CIVILIZIMIT MODERN.
Te QYTETËRIMI I LIRISË ka tolerancë ndaj besimeve, bindjeve politike a fetare, por ky QYTETËRIM nuk e mohon vetveten për ta vendosur një ideologji totalitare.
Këtë duhet ta kenë të qartë mendjet e ngjeshura me ideologji të tilla.
Liria mbjell në trupin e saj kritikën, kurse ideologjitë totalitare nuk e pranojnë kritikën.
Liria mbron individin, kurse ideologjia totalitare e sakrifikon atë (qoftë edhe fëmijët, duke u hedhur në erë me bomba)...
Liria (VETËDIJA MODERNE) i veçon FORMAT E DIFERENCUARA TË VETËDIJES SHOQËRORE siç janë: POLITIKA, SHKENCA, FILOZOFIA, RELIGJIONI, KULTURA, ARTI dhe ETIKA, kurse ideologjitë totalitare (dhe religjionet totalitare) ato nuk i ndajnë, sepse rolin e shkencës, filozofisë, politikës etj e merr përsipër kushtetuta totalitare që nuk njeh lirinë, ngjashëm siç vepruan ideologjitë totalitare të fashizmit e komunizmit.
Liria ecën e zhvillohet gjithnjë nëpërmes reformimeve, kurse ideologjitë totalitare nuk i pranojnë reformat, ndryshimet, zhvillimet e ndryshimeve...
Liria nuk vë asnjë formë të vetëdijes shoqërore mbi tjetrën (nuk e vë religjionin mbi politikën, shkencën, kulturën, etikën, artin a filozofinë), kurse ideologjitë totalitare religjioze e vënë religjionin mbi shkencën, politikën, kulturën, etikën, artin dhe filozofinë.
QYTETËRIMI I LIRISË është i papajtueshëm me QYTETËRIMIN TOTALITAR (POLITIK, USHTARAK, ABSOLUTIST, RELIGJIOZ etj.), që ka dështuar në arsim, përparim, dije, drejtësi e në fushat tjera të jetës njerëzore, shoqërore e historike.
Liria nuk është hyjnizim i vrasjes e i shfaqjeve të dhunës.
Ndër kryevepra të Epokës Moderne janë Liria dhe Njeriu i Lirë, çlirimi i njeriut nga shumë paragjykime ( dogma e kufizime tjera antinjerëzore) e Njeriu i Çliruar. Prandaj ndodhin dhe miliona e miliona zbulime jo vetëm shkencore...
3.
Orlando Paterson, një dijetar amerikan, në librin e tij “Liria në formimin e kulturës perëndimore”, thotë se liria ka formuar modelin kulturor të Perëndimit, ka qenë vlera thelbësore e kulturës perëndimore gjatë gjithë historisë së saj; gjithnjë sipas O. Paterson: ndërsa fjala liri te popujt e vendeve joperëndimore nuk ekziston, ato vende e popuj nuk kanë ndonjë fjalë a term të barasvlershëm që do ta shprehte konceptin për lirinë. Dhe nënvizohet: Liria qëndron e pasfiduar si vlera më madhore e botës perëndimore; liria lindi nga përvoja e skllavërisë, nga vizioni i përbashkët për lirinë.
Kur një kombi (a shteti) i mungon vetëdija (koncepti) për LIRINË, atëherë ajo përdhoset në të gjitha përmasat e saj: në fushën e lirisë së mendimit, të ndërgjegjes dhe të fesë. Më kot hartohen kushtetuta moderne për këto liri, nëse ajo nuk bëhet pjesë e kësaj ndërgjegjeje. Nëse në ndonjë Libër të Shenjtë mungon koncepti LIRI (nënvizon Paterson,- e zëvendësuar me fjalën nënshtrim, rob ndaj Absolutit, Fuqisë Mbinatyrore), kjo nuk do të thotë se këtë mungesë pseudo-hyjnore ta zbatojmë në jetën tonë të përditshme.
Shtrohet pyetja: meqenëse mund të ketë shtete, jashtë Evropës Perëndimore, që mund të jenë edhe më të pasura a më të zhvilluara (qoftë në Azi, qoftë në Amerikë), atëherë përse shqiptarët kanë dëshirë që më së shumti të zgjedhin (për azilim, për punë e për jetesë), pikërisht Botën Perëndimore?
Askush më shumë se sa Evropa Perëndimore nuk e respekton islamin (jo pse Evropa paska ndërmend t'i brakisë kishat), sepse edhe islami mbrohet me ligje, me ndihmë e përkujdesje, me azilin politik, ekonomik e me solidaritet njerëzor.
Respekti që është model botëror për besimet, është ai shqiptar, i vëllazërisë shqiptare ndërfetare... por kjo vëllazëri nuk nënkupton edhe mohimin e identitetit shqiptar... Ndryshe nga shumë regjime politike në Lindje (ku nuk janë të ndara feja dhe shteti), - në vendet demokratike me sistem demokratik shteti është i ndarë nga feja. Partia politike nuk është as xhami e as kishë, ashtu sikundër as xhamia e as kisha nuk mund t'i zëvendësojnë partinë apo shtetin.
Kjo do t thotë: që duhet të respektohet LIRIA E TJETRIT!
Porse po kjo Evropë duhet ta kapërcejë edhe një paragjykim tjetër: Evropa e vlerave të lirisë, duhet t'ia njohë Kosovës të DREJTËN E LËVIZJES SË LIRË, LIRISË SË LËVIZJES...
(Rishkrime, korrik 2015)