Thursday, April 19, 2018

Musa Jupolli: ATDHEU YNË ËSHTË SHQIPËRIA

Ç'tu themi Ahmet Krasniqit, Sali Çekajt, Agim Ramadanit, e të tjerë hetronjëve që dhanë jetën për lirinë e Dardanisë?
*
D A R D A N I
Ne e kemi fjalorin tonë të duhur, kulturë t'i mësojmë fjalët tona, fjalë që kanë kuptim, vlerë letrare!
Dardania theatër lirik, mit apo relitet?
Zëra që dalin në kundërshtim, në kundërthënie, nga se arsya dhe pasioni nuk gjejnë pajtim. Mungon « guximi » intelektual, indinjimi për ngutësi që të thuhet fuqishëm, mjaft më totalitarizmit politik, atij mediatik në ndikim, oportunizmit që dëmton shoqërinë tonë !
Ta mësojmë gjuhën, bibliotekën, shkencë e literaturë, art e filozofi që ta shkruajmë historinë tonë : ATDHEU YNË ËSHTË SHQIPËRIA , lirinë dhe përgjegjësinë, ta mbrojmë parimin (politik e filozofik) që mos të biem prehje e ndikimeve, po të përqendrohemi në temetikën e ambicjeve reale, në filozofinë tonë !
Dardania është në udhëkryq dhe e lodhur nga politikë në kundërshtim, në thelb të saj për akuza janë pa dushim « shefat » e partive politike, të gjitha partive politike. - Kjo gjendje është në përgjegjësi të të gjithëve dhe...
… dhe
… armiku i djeshëm me një gjendje të tillë përforcon pozitë për armik edhe më të fuqishëm për nesër .Andaj, për kauzën kombëtare, një provë historike që duhet bërë ! Politologjia në konceptin gjeografik, vallë edhe në kërkim metafizik!

Wednesday, April 18, 2018

Arqile Gjata: DY POEZI

BALADA E FUSTANIT TË BARDHË…
(Mjer ai,ajo që humbet kujtesën!)
Sa herë qëmtoj brengat
më rishfaqet buzëqeshja
e asaj vajze...
Dikur,
me shpresë për të ndezur një zjarr,
nga goja e arnuar e kohës...
ëndrrat tona u copëtuan nëpër qiell.
Shpesh
një pikë loti të tretur
i dhuroj tek qetësohet e harruar
në varrin me Emrin e saj…
ngelur në sirtar këpucët e nusërisë
që askush nuk ia dhuroi.
***
Tani e shumë vite
vajza po fle,
hedhur mbi vete, nën rërën
e kripur të fshatit
fustanin e bardhë të nusërisë...
Para portës së kujtesës
nxitoj hapin e viteve,
më mbyt dëshpërimi i atyre ditëve
të asaj vajze të vrarë...
Me grushtin shtrënguar në zemrën time
përtyp lot, ende hetoj dramën e asaj vajze
të uritur për një gllënjkë dashurie!

Në Qytetin Ku Unë Jetoj

Në qytetin ku unë jetoj
dielli ecën njësoj si këmbësori,
tërheq ngadalë gjithë të gjallët.
Në këtë qytet
ndriçojnë eshtrat e fiseve antike,
veshur me këmishën e lavdisë…
të bardha, të ngrira si statuja!
Qyteti
lodhur nga këngët
mban emrin e fiseve antike.
Monumentet shpërndarë si kufoma,
flasin gjuhën e dashurisë
dhe sot, madhështia...
tretur nën gurë.

Tuesday, April 17, 2018

Prend BUZHALA: DEKOMPOZIMI I REALITETIT


(Kundrime eseistike), 2
Në pikturën abstrakte do të vëresh se si piktori e dekompozon figurën e njeriut: koka fluturon nëpër ajër, hunda përbaltet në tokë, sytë zgurdullohen diku në një errësirë shpelle, duart lëvizin njëra në një cep mali e tjetra duke luajture me valët e lumit, goja mbetet e hapur për t'u ushqyer (dhe në mungesë të syve) ia mësyn një ngordhësire, kurse këmbët njëra ecën për në lindje e tjetra për në perëndim.
1.
Kësisoj ndodh edhe me fjalët: ato, po ashtu, dekompozohen copa-copa, në tinguj të shthurur: s'ka më shqiptim harmonik. Ka një kakofoni kaosi, një fjalë e shkruar në njëmijë trajta të përkeqësuara. Fjalitë kanë humbur kuptimin e tyre, kurse komunikimi pëson fiasko, ato i bëjnë atentat kuptimit të tyre: tradhtia duket si atdhetarizëm, e mira shfaqet si e keqe dhe e keqja si një e domosdoshme, shkencën e zëvendëson injoranca, kurse imoraliteti, e keqja, padrejtësia, e liga, urrejtja, pabesia, sjellja e paskrupullt, neveria, çoroditja etj shfaqen si krejtësisht normale!
Le ta kuptojmë, fillimisht, fjalën DEMAGOGJI që kishte kuptim pozitiv (nga gr. δημαγωγός, edukues i popullit, udhëheqës i një turme, nga gr. δῆμος, njerëzit, popullsia, commons + ἀγωγός edukues, kryesues, udhëheqës). Por më vonë, për shkak se këta edukues e udhëheqës a përfaqësues të popullit e keqpërdorën misionin e tyre, i shfrytëzuan paragjykimet e injorancën e turmave e të njerëzve të zakonshëm për të fituar popullaritet të vetvetes; e përmbysën kuptimin e parë të kësaj fjale, për t’u shndërruar në të kundërtën e saj: fjala shënjon tashmë mashtruesin që jep deklarata të rreme, jep premtime dhe nxit frikën te ky publik, “duke shkaktuar urrejtje, lakmi dhe paranojë.” Edhe sot demagogët arrijnë ta përfitojnë publikun dhe qeverisin me injorancën e tyre. Kurse Fjalori i Përditshëm Politik tashmë e ka krijuar strategjinë e shpëlarjes së trurit, për të mbjellë iluzionet tragjike të një realiteti të shpërfytyruar, të dekompozuar.
2.
Diku në vitin 1978 shkrimtari Ramiz Kelmendi botonte librin e tregimeve “Njerëzit dhe kërmijtë” (tregime që ishin botuar më parë nëpër revista e gazeta, për një dekadë rresht). Që në ato vite pata bërë një shkrim kritiko-letrar, të botuar te gazeta stuzdentore "Bota e re". Ja pak fragmente:
"Ishin paradoksalja, e çuditshmja, komikja e tragjikja që gërshetoheshin për ta ndërtuar kategorinë e të deformuarës në tregimet ‘Kaçamilli’, ‘Njeriu me katër duar’ dhe ‘Veta e mbramë: qeni.’ Shkalla e lartë e deformimit realizohet përmes groteskut, pjesëve atributive dhe shprishjes së konventave krijuese të tregimit. Në tregimin “Kaçamilli” personazhi i Ademit është Kaçamill. Anët e karakterit të ulët të personazhit dalin përmes relacionit e zmadhuar-e zvogëluar-koment autorial.
Mishërim i 'karakterit të kërmillit{ janë: frika, qyqarllëku, heshtja, strukja; këto veti të karakterit ndërrojnë faqe në 'pesë minutat' e motit të lig: tashmë ai bëhet i madh, trim, krenar, i zhaparitur, 'lua'. Ndërsa satira ua bën me dije njerëzve se kjo qenie personifikon mendjemadhësinë, vetëlavdatën, famën e rrejshme, lakminë e pafund, sedrën, prepotencën intelektuale e morale. Bota asociative në tregimin 'Njeriu me katër duar’, është e afërt me rrëfimin mbi mbretin Trajan që i kishte fshehur veshët e tij si të gomarit. Kjo mrekulli e fshehtë del si një tablo zhonglerësh: ja një katërduarsh në botën e dyduarshave! Një katërduarsh që nuk jeton as në Bibël e as në fantazi, po në botën reale, në rrethin tonë. Autori, përmes rrëfimit paralel, zbulon edhe fenomene paralele: herën e parë si çudi të mishngrënësit Polifem në botën e njerëzve me dy sy; herën e dytë si botë fantazmagorike të Argusit me njëqind sy që i përcjell veprimet dhe lëvizjet e njeriut; herën e tretë si botë-enigmë në të cilën mbizotëron atrofia krijuese dhe faqja e zbehtë e shëndetit të njeriut. Herën e fundit, mbas këtij vargmali despotik e anarkik zhgënjimesh, njeriut i mbetet shpresa, e shënjuar këtu nëpërmes idealizmit të Pulëbardhës Xhonatan Livingston, kësaj figure të risemantizuar nga letërsia botërore...
Kategoria estetike-groteske e të deformuarës këtu shndërrohet në një tip estetik të shkatërrimit të jonjerëzores. Në një tip të shkatërrimit të trajtave të despotizmit që kërkojnë t’i shumëzojnë duart si një rrjetë merimange mbi hapësirat e pushtuara të lirisë së njeriut, duar të kujdesit të rrejshëm në pamje të jashtme, po duar që fshehin krimin e bërë, që fshehin një botë cinike, një botë lakenjsh, sqimatarësh e ambiciesh të sëmura. ... Kaleidoskopi i këtyre kodoshëve e i kobashëve pasurohet më shumë po me ato mjete shprehëse edhe në tregimin 'Veta e mbramë: qeni': njëherë duket një fëmijë si qengj; qengji bëhet dhelpër, dhelpra bëhet lua cirku. Fotografia satirike e kaleidoskopit këtu ndalet më shumë; kemi përpara një kuzhinë speciale të një mishngrënësi që ushqehet me tru, zemra, gjuhë, sy; aty është njeriu mishngrënës që shkul tru njerëzish, që çan zemra njerëzish, që pirunos sy njerëzish, që copëton gjuhë njerëzish. Tash, ja urrejtja e njerëzve dhe ja një fëmijë i pavetëdijshëm, i harruar, i hershëm – vdes si qen. ... Nga aspekti strukturor i narracionit, e copëzon rrëfimin. Nuk ka një rend sukseciv të ndodhurash e veprimesh, të cilat ndërrojnë fytyrë aty për aty. ...”
(16 prill 2018)

Monday, April 16, 2018

Prend BUZHALA: URTËSIA SOLOMONIANE OSE SHOQËRIA E DIJES


(Kundrime), 1
Kur në fëmijëri dëgjoja rrëfimet e predikuesit në Kishë për Solomonin e Urtë, Solomonin mbret dhe njeri të urtë, që kishte shkruar edhe poezi dhe fjalë të urta e si mbretin më të pasur të të gjitha kohëve; në krye mu pat tiposur mendimi se edhe ne duhet ta kemi mbretin tonë të urtë e të drejtë. Ndërsa priftërinjtë ligjëronin PËR hebrenjtë si popull i zgjedhur që përkushtohen për të përjetshmen, për qiellin e jo për jetën mbi tokë; realiteti historik e dëshmonte atë që dikur më vonë e tha Jezusi: ajo që zgjidhet (gjen zgjidhje) në tokë, është e pranueshme edhe për qiellin. Pra, mirëqenia, barazia, drejtësia i takojnë edhe kësaj bote.
1.
Pleqtë që i dëgjonim nëpër oda kullash, rrëfenin për Skënderbeun mbret e ndonjëri edhe për mbretërit ilirë, dikush tjetër për Mbretin Zog që e keqpërdori mbretërimin e tij me vrasje e me ligje të padrejta. Mandej erdhën shpjegimet ideologjike të tipit komunist për mbretërit tiranë, tradhtarë, të padrejtë, me një fjalë, rrëfimet për mbretpërmbysjet revolucionare.
Më tutje, prej leximeve në rini e më vonë, nga shkrimtarë e historianë, Solomoni më dilte mbret që kishte themeluar një shtet të fortë, që ndërtonte rrugë, që kishte vënë një sistem taksash, që kishte ngritur tempullin në Jeruzalem, bëri ndërtime gjithandej Izraelit, ndërtoi pallate kudo, ndërtoi rrugë, ujësjellës, ndërtoi qytete që shërbenin për depo mallrash dhe qytete për kalorës. Ishte mbret që kishte sunduar paqësisht, që kishte lidhur marrëveshje paqeje me mbretërit përreth dhe Izraeli jetonte në paqe të pakrahasueshme. Kishte zhvilluar tregtinë, dhe u bë mbreti më i pasur i kohës.
Dhe këto fakte sillnin kohën e dhjetë shekujve para Epokës së Re a para Jezusit, kur ende nuk kishte kombe.
Ai jetoi pak, gjithsej 38 vjet.
U shndërrua, nëpër mileniume, në sinonim të urtisë, në personifikim të mbretit legjendar, që i solli popullit të tij begati dhe pasuri të mëdha. I vlerësuar si më i mençuri i kohëve, ai shkroi mbi tremijë fjalë të urta dhe mbi 100 e sa këngë.
2.
Por Miti i Drejtësisë e Barazisë erdhi me mësimet në shkolla: se sistemi socialist dhe komunizmi është forma më e lartë e zhvillimit shoqëror e ekonomik, se zhduket shfrytëzimi i njeriut prej njeriut, se nuk ka klasa sunduese. Por komunizmi ishte një përpjekje e dështuar e njerëzimit: në vend të barazisë e drejtësisë, kudo erdhi shteti policor, u ndërtua shoqëria ideologjike, në vend të barazisë krijoi ligje për privilegje të pafund për revolucionarët dhe udhëheqësit komunistë, familjet e të cilëve ishin të privilegjuara. Në vend të barazisë sociale, krijoi dallime të mëdha sociale; proklamoi lirinë gjithëpërfshirëse të njeriut të çliruar dhe solli format më të vrazhda të mohimit të këtyre lirive; sado që deklarohej kundër regjimeve “kriminale” kapitaliste, vetë komunizmi u shndërrua në regjimin më kriminal, duke zbatuar terrorin "revolucionar"... Ideologjia u shndërrua në opium të vërtetë...
3.
E ku janë ato kombe që sot mburren për lashtësi, për shtetësi e ndërtime, për urti, gjyqe të drejta dhe organizim?! Madje, shumë ndër kombet e sotme as që kanë ekzistuar dikur. Ose kacavareshin nëpër drunj...
Dhe, a i ruajnë edhe sot këto vlera hebrenjtë?
Tashmë është i përhapur miti botëror për hebrenjtë: më të pasurit e botës, më të mençurit që zotërojnë bankat e kapitalin botëror e dijet, që drejtojnë politikat e shumë vendeve, diku në prapaskenat e intrigave politike etj etj.
E thëniet e Solomonit edhe sot na kthjellojnë mendjet:
"Të gjitha problemet janë problemet e njerëzve. Dhe shumica e problemeve të njerëzve janë njerëzit që refuzojnë të veprojnë si njerëz. "
"Për gjithçka ka një arsye dhe për çdo gjë nën këtë qiell, ekziston koha e caktuar. Koha për t'u lindur dhe koha për të vdekur, koha për të shembur dhe koha për të ndërtuar, koha për të hedhur gur dhe koha për t'i mbledhur ata gur, Koha për të heshtur e dëgjuar dhe koha për të folur."
"Është më mirë të jesh imun ndaj zemërimit sesa i pushtetshëm, është më mirë ta kontrollosh e qeverisësh shpirtin tënd, se sa ta keni në zotërim një qytet të tërë."
"Dituria është gjëja kryesore, prandaj bëhuni të mençur dhe me gjithçka që ndodh, përqafojeni mirëkuptimin."
"Për ata që janë të lidhur me të gjallët e me jetën, ka shpresë."
"Së pari e mëson dhe përjeton poshtërimin e mandej e shioni nderin dhe famën."
4.
Është i njohur rrëfimi biblik për Gjyqin e Solomonit (Libri i Mbretërve I, 16-27), kur paraqiten te mbreti dy prostituta që pretendojnë te fëmija që kishte shpëtuar, pasi njëra ndër to, ditën kur lindën dy foshnje, e kishte mbytur kur kishte rënë në shtrat sipër, ia merr tjetrës djalin natën, dhe po tjetrës ia vë në gji djalin e vdekur:
" Atëherë mbreti urdhëroi: 'Më sillni një shpatë!'. Kështu sollën një shpatë para mbretit. Pastaj mbreti urdhëroi: 'Ndajeni fëmijën e gjallë në dy pjesë dhe jepini gjysmën njërës dhe gjysmën tjetrës'.
Atëherë gruaja e fëmijës së gjallë, që e donte shumë fëmijën e vet, i tha mbretit: 'Imzot, jepjani asaj fëmijën e gjallë, por mos e vrisni". Tjetra përkundrazi thoshte: 'Të mos jetë as imi, as yti; por ndaheni!'. Atëherë mbreti u përgjigj duke thënë: 'Jepini së parës fëmijën e gjallë dhe mos e vrisni, sepse ajo është nëna e fëmijës'.
Eh, sa pushtues e kanë dhunuar Kosovën, si djep të vetin e si fëmijë të vetin. Dhe Gjyqi solomian i Evropës Perëndimore e ndau drejtësinë për ne.
Po ne, si sillemi me këtë urti solominane ndaj Kosovës sonë të dashur?!
5.
Të mos harrohet: fitimi i i njohurive dhe ideve mbi historinë (mbi religjionin, kulturën, artin, identitetin, civilizimet etj), ndikon në ngritjen e kulturës së përgjithshme dhe ka rol emancipues. Dija është kapital njerëzor dhe kombëtar. Me anë të përvetësimit të dijes e të njohurive të mendimit racional, të arsyeshëm, shkencor, paraqesim thesarin e pasur të vetvetes, nga njëra anë, dhe kundërthëniet e përmbajtjeve historike, kulturore, religjioze apo artistike, nga ana tjetër... Përmasat e mësimit për të kaluarën, për religjionet dhe për sistemin e vlerave, duhet të ndërtohen mbi kornizat racionale, karshi stereotipeve tradicionale historike, ideologjike etj. DIJA E ÇLIRUAR krijon dhe drejtpeshimet brenda një shoqërie e kombi...
Rrugët tjera qëndrojnë të hapura!
Fatkeqësisht, ndër ne, DIJA ende shpallet armik (si në regjimet totalitare, ku INJORANCA duhet të udhëheqë me shtetin e jo DIJA), ndërkohë që shoqëritë (post)moderne po ndërtojnë një Epokë të Re postkapitaliste që quhet SHOQËRIA E DIJES, EKONOMIA E DIJES...
A jemi larg apo afër kësaj?!

Saturday, April 14, 2018

MUSA JOPULLI: MË THANË...

Më thanë…
(II)
*
Nga cili vënd vini ju
Më thanë
Nga Dardania
U thash
Po ku është Dradania
Më thanë
Aty ku është Shqipëria
U thash
Po kush janë shqiptarët
Më thanë
Janë bijtë e shqipës
U thash
Po gjuha juaj cile është ajo
Më thanë
Është gjuhë e parë
U thash
Mos jeni pellazg
Më thanë
Po unë u thash
Se jemi gjuhë e parë
Do të thot
Ju jeni nga epoka e Homerit
Ju jeni stërnipat e Gjergj Kastriotit
Vous êtes de la patrie de Mère Tereza
Po
U thash
Mjafton ta lexoni Ronsardin e Volterin
U thash
Comment dit-on Bonjour en albanais
Më thanë
Jungjatjeta
U thash
Merveilleux
Më thanë.

Thursday, April 12, 2018

POEZI NGA RAMIZ KUQI


O TRU SULLTANI

( Erdoganit)
Nëpër damarët e tokës sime
Rrjedh gjaku i Gjergjit
Që rri me shpatë mbi kalë
Ik o brum Sulltani
As hijen s’ta duron ky qiell
Fle
Me ëndrra ankthi
Kam emrin shkruar në gjak
Diellin
Që zbret mbi Krujë!
O tru Sulltani!

PA FJALË

Sillen e mbështillen
Nëpër pelena të (pa)lara
Si foshnje të ( pa)fajshme
Natën
Shtijnë rruza të kuqe
Nëpër vrimë të gjilperës
Kur zbret dielli mbi breg
Arrnojnë me fjalë samarin e gomarit
Pa fjalë!

ZËRI I VARFNJAKUT

Zgjohet në cdo mëngjes
Përballë pallateve të larta
Poshtë oborrit të tij
Zgërdhin dhëmbet mjerimi
Shtëpia prej baltës
Kulmi i thyer
Me qafë të shtrembëruar
Sy përdhe
E sheh cdo mbrëmje diellin
Që ik përtej shtatë qiejve
Zëri i varfnjakut
Me një tufë zogj rreth sofrës
Që më lugë duan ta zgjojnë
Zotërinjtë që flejnë
Mbi shtretër mëndafshi
Zëri i varfjakut !

POETËT

Nuk i zë gjumi
Cudi
Vrapojnë gjithandej vargjeve
Fjalëve
Nëpër biografi kohësh
Ngjarjesh të ditës
Thurin lavdinë e castit
Mjerimin e kohës
Turpin e politikës
Për buzëshkruara lajkatare
Njerëz pa kurrizorë
Mbledhin ëndrrat nëpër stinë
E sërish janë të pagjumët
Meteorologë rëniesh
Ngritjesh!

DHEMB DIÇKA
(Bedri Hysës)
Nëpër kohë e dhimbje është
Edhe fjala nëpër vargje
I urti i fjalës
Në Sharr me ëndrra
Për plisin e shekujve
Lisin me degë
Për një atdhe pa kufinj
Një kullë e një fyell
Deri në Paskajore
Dhemb diçka në prill
Te Prroi i Cucës
Fle stina me gjethe
E një Zog
Dhemb diçka!

NGJYRA JETE

Si lulet në vazo
Dashuri
Pritje nëpër stacione
Orët kalojnë
E shi bie
Si notat mbi pentagram
Përzier janë
Nëpër lëvozhgë pranvere!

KURBETQAR

(Frymëzim nga një këngë)
Ai e di se është thërmi
Në rrugët paskaj
Me lot bie në gjumë
Me ëndrra të kryqëzuara flë
Një strajcë mbi supe
Kalëron nëpër të gjitha udhët
Dhimbjen e shtrëngon me dhëmbë
Metaforë malli në strofë të humbur
Kurbetcar
Ti lot kënge shtrydhur në mallë
Koha të ik si retë nëpër qiell
Pa buzëqeshje nëpër trotuare
Me bagazhin e Sizifit ec
Me sy të përlotur për një copë diell!

PIKA SHIU
Bien
Si tik- taket e orës
Kur ende bardhësia e borës
Fronin s’e ka lëshuar
Dy stinë
Si në dyluftim!

EMËR LIRIE
(Abush Lokut, dēshmorë)
E ndjeve aromën e luleve të Sharrit
Puhizën e lehtë të erës së lisit
Në Kodrën e lulebozhurëve
Ah sa i ka marrë malli brinjat
Të Fiku i egër
Te Kroi i Katundit
Ëndrrat zbresin nëpër vargje
Te Guri i Lirisë në Koshare
Lule Kosove
Emër Lirie!

SADBERE GAGICA SPAHIA: DY POEZI

PSE HESHT
Deti im i trazuar
Në dallgën e lehtë
Të më përkundesh
Kam zjarrë
Në këtë natë të qetë
Ç'faj ka qielli e kjo stinë malli
Që notojnë mbi vargun e lotëve
Deri ne agim në ujëvarat tua
Të qëndisura me hënë
Më rrëmbe
Ledhato dhimbjen e mbetur
Lotë ngjyrë vuajtje,zemër e djegur
Me lundrën e mendimeve të trishta
Shtrat në zhurmë u shtri qetësia në
Ëndrrën e pritjes
Hije portreti mbretëron
E varun në qafë zinxhirë mendimit
Në krah vetminë
Me frikë e pashë nga dritarja
E jetës së mjegulluar
Me pallto të grisur e flokë të thinjura
Mbeta jashtë
Në guacën e vetmisë
Mbi vranësira të syrit
Lotët mblodha me shallin e dimrit
Fiksoj me nje pend
Sdo mbetesh statu ne letër
Do te pres ne ngjyrat e vargut
Mbeta ne pritje edhe sot
Me shiun qajta me lotë
Pse hesht?

MË GRISH

Në ëndërr një zë në perin e hollë të jetës
Si një fyell që maleve bie buzë ditës
Zog i strehuar në çerdhen e shpirtit
Kënga e këngës në lagjet e braktisura
Ky lot malli shterrues ujëvarësh detesh
Ëngjëll i (pa)harruar në sytë pritje e pambarim
Më ndjek pas a të ndjek unë ora do flas
Unë ëndërrimtarja me zjarr në gji grimcoj netët
Tek brohoris edhe njëherë pranvera ime
Në hirin e verës të dehem në vargje të vdes
E të ringjallem përsëri në ditën e Krishtit
Tek i bekon të urtit e këtij qielli në emër Zoti
Më grish të bëhem dallëndyshe mali mall
Në ndërrim të moteve të puth muza ime
Të shelbohem me dashuri heshtjen ta vras
Më grish…